Hemelvaart

Lucas
Van een hemelvaart vertelt alleen Lucas1. In Hnd 1: 1-11 vinden we het bekende verhaal van Jezus die wordt opgenomen en een wolk die hem aan het zicht van de discipelen onttrekt. Hnd 1: 3 suggereert dat dit 40 dagen na de Opstanding gebeurt. Daarentegen vertelt dezelfde auteur in Luc 24 van een afscheid op het eind van de dag van de Opstanding. De overeenkomsten tussen beide berichten zijn groot:

 

Luc 24: 44-53

 

Hnd 1: 1-11

42 discipelen bij elkaar, kennelijk voor een maaltijd met gebakken vis

 

4 discipelen bij elkaar voor een maaltijd

47-48  zendingsopdracht

alle volken

om te beginnen in Jeruzalem

getuigenis van discipelen

 

 

8 in Jeruzalem, Judea, Galilea

tot aan de uiteinden der aarde

jullie zullen mijn getuigen zijn

49 ...wat mijn Vader heeft beloofd

blijf in de stad

....

kracht uit de hemel

 

4 ...wat de Vader heeft beloofd

ga niet weg uit Jeruzalem,

blijf daar wachten

8 kracht ontvangen als de heilige Geest komt

50 bij Betanië (dorpje op de zuidoostelijke helling van de Olijfberg)

 

12 Olijfberg

51 ging heen,

opgenomen in de hemel

 

9 omhoog geheven

opgenomen in een wolk

52 terug naar Jeruzalem

 

12 terug naar Jeruzalem


Hemelvaart op de Paasdag
De overeenkomsten zijn zo groot, dat we mogen aannemen dat Lucas met de twee berichten één en hetzelfde gebeuren wilde weergeven. Dat wordt nog versterkt door Hnd 1: 2 waar de evangelist herinnert aan de hemelvaart die hij eerder vertelde in Luc 24: 51. Er is dus één hemelvaart bij Luc, op het eind van de eerste Paasdag, en die vertelt hij twee keer: kort en bonding in het evangelie en kleurrijker in Handelingen. Als we Hnd 1: 3 niet hadden - Dat Hij leefde heeft Hij hun na zijn lijden en dood herhaaldelijk bewezen door gedurende veertig dagen in hun midden te verschijnen en met hen over het koninkrijk van God te spreken - zouden we dat zonder meer aannemen.


Maar nu staat Hnd 1: 3 er wél en dat lijkt te betekenen dat de hemelvaart op dag 40 valt. Toch is dat niet wat Lucas bedoelt. Hij wil met dit vers allereerst benadrukken dat Jezus echt is opgestaan en in de hemel is door te vermelden dat hij vele dagen (vanuit de hemel) verschenen is. In die zin is dit vers een tussen opmerking die de gang van de vertelling even onderbreekt. Vers 4 is de voortzetting van vers 2.

Daarbij is Hnd 1: 3 als een vooruitblik op te vatten: een korte samenvatting van wat op de eerste Paasdag volgt: veertig dagen van verschijningen. In Hnd 1: 4 zijn we dus gewoon nog op de eerste Paasdag!
Zulke vooruitblikken heeft Luc wel vaker. Het bekendste voorbeeld is te vinden in Luc 3: 19v. Daar lezen we dat Johannes de Doper gevangen zit maar dan heeft Luc nog niet verteld dat Jezus gedoopt is. Dat volgt in Luc 3: 21v. Johannes doopte Jezus uiteraard voordat hij gevangen was, maar Luc geeft eerst al iets aan van het lot dat Johannes te wachten staat.
Opstanding en hemelvaart vallen in de voorstelling van Luc dus samen op een en dezelfde dag: de eerste dag van de week, de dag van Pasen. Daarin stemt Lucas overeen met Mattheüs, Marcus. Johannen, Paulus en de andere schrijvers van het NT, die er allemaal vanuit gaan dat de gekruisigde en opgestane Heer Jezus bij God in de hemel is opgenomen. Geen van die andere schrijvers vermelden een hemelvaart en spreken ook niet over een periode van veertig dagen1.


Voordeel
Waarom koos Lucas dan voor een periode van 40 dagen waarin de Opgestane en in de hemel opgenomen Jezus aan zijn volgelingen (vanuit de hemel) verschijnt? Veertig is een symbolisch getal in het Oude Testament. Het staat voor een afgeronde buitengewone periode. Mozes is bv 40 dagen op de berg (Ex 24: 18). Om diezelfde reden zal de verzoeking in de woestijn ook 40 dagen duren (Luc 4: 2). De dagen van verschijningen betreffen dus een afgeronde periode (elders aangeduid als een tijd van 'vele dagen' - Hnd 13: 31). Na deze periode zijn de verschijningen voorbij en zijn de volgelingen op de heilige Geest aangewezen. Dat voelen ze extra goed die 10 dagen dat ze moeten wachten op haar komst. Dan zijn ze tot niets in staat. Dan komt de Geest: op het Joodse Wekenfeest, 7 weken na Pesach. Dan gaat ze met het evangelie naar buiten, de hele wereld rond.
In de kerk kreeg het feest van de uitstorting van de heilige Geest de naam Pentekostè, Grieks voor 'vijftigste' (dag)2. Dat verbasterde tot Pinksteren.

Nadeel
De Opgestane Heer is door God ten derde dage opgewekt en bij Zich genomen in de hemel. Dat zegt het hele NT. Ook in Lucas' voorstelling gebeurde dat op de eerste dag van de week, niet na 40 dagen. Helaas werd Hnd 1: 3 in de kerkelijke uitlegtraditie opgevat als zou het betekenen dat Hemelvaartsdag op de 40-ste dag viel. Dat is op zich niet zo erg:  een extra feestdag, daar klagen we niet over. Maar een nadeel is dat je daardoor gaat denken, dat de Opgestane Heer 40 dagen lang op een merkwaardige manier rondspookte op deze wereld. Hij duikt dan hier, dan daar op een onverklaarbare manier op, en verdwijnt al even raadselachtig. In werkelijkheid waren de verschijningen van Jezus aan de apostelen verschijningen vanuit de hemel.

Dat blijkt ook hieruit dat Lucas na de Hemelvaartsdag nog enkele verschijningen vertelt

  • in Hnd 7: 55v ziet Stephanus de hemelen geopend en de Zoon des Mensen staande aan de rechterhand van God.
  • In Hnd 9: 3-6 is er een hemels licht dat Saulus (Paulus) verblindt en een stemt zegt "Ik ben Jezus die jij vervolgt".
Terzijde
In Luc 23: 43 neemt de evangelist trouwens aan dat Jezus op de dag van zijn sterven bij God in de hemel wordt opgenomen. Dan zegt Jezus nl tegen de moordenaar aan het kruis: 'Heden zult je met mij in het paradijs zijn'.  Dit heden heeft bij Lucas de letterlijke betekenis vandaag, deze dag. Zie 4: 21 'Heden is dit Schriftwoord vervuld' en 19: 9 'Heden is aan dit huis redding geschonken'. Vgl ook Luc 22: 69 waar Jezus bij zijn verhoor op de dag van de kruisiging zegt  'Van nu aan zal de Zoon des Mensen gezeten zijn aan de rechterhand van God'.
Vanuit onze logica willen we graag weten of Jezus bij zijn sterven of ten derde dage (op de eerste dag van de nieuwe week) of 40 dagen later (traditioneel Hemelvaartsdag) werd opgenomen. Voor Lucas is het kennelijk niet of het één of het ander. Hij kan beide beweren zonder dat hij daar een probleem ziet. Hij heeft iets van schilders als Rembrandt die gebeurtenissen, die in de tijd op elkaar volgen, gelijktijdig uitbeelden. Bv op het schilderij van de terugkeer van de verloren zoon. Daarop zien we hoe de vader hem in zijn armen sluit, maar de oudste zoon staat er ook bij te kijken, terwijl die volgens de gelijkenis dan op het land aan het werk is.


----
1 Mc houdt in 16: 8 op, de verzen 9 - 20 staan tussen haken want het zijn latere toevoegingen. Mat 28 vertelt wel afscheid van Jezus, maar geen hemelvaart. Johannes, Paulus en de overige nieuwtestamentische schrijvers hebben geen hemelvaart of iets wat daarop lijkt.
2 Zeven weken later is 7 x 7 = 49 dagen na Pesach, tel er de eerste dag (Pesach) bij op en je hebt 50..
terug

Wat is nieuw?

19-07-2024: het gebed van Jabes 1 Kron 4: 9
16-07-2024: Achtergronden bij Luc - Hnd
15-07-2024: Perspectief
11-07-2024: uitleg Luc 13: 1 - 9
09-07-2024: Wat is geloven nu eigenlijk?
08-07-2024: Søren Kierkegaard
02-07-2024: Natuurwetenschappers over God
30-06-2024: de serie wereldbeelden van geholi verplaatst naar HIER
28-06-2024: Filosofen over God
24-06-2024: van geholi.nl overgenomen, bewerkt en voorzien van gespreksvragen: bijbelstudie Ex 2: 23 - 3: 6 en Ex 3: 7 - 15
21-06-2024: Blaise Pascal
18-06-2024  De bekering van Saulus (2) volgens Hnd 9, 22 en 26
Uitleg van Bijbelse woorden van geholi.nl overgezet naar hier
17-06-2024: Diverse blogs van geholi.nl verplaatst naar hier
11-06-2024: Problemen met de gangbare versie vh grote verhaal vh chr geloof
08-06-2024: Materialisme (in filosofische, niet morele betekenis)
07-06-2024: Je zelf een vlot liegen (Holtrop)
05-06-2024: Achtergronden bij enkele bijbelboeken
03-06-2024: Narratieve theologie, zingeving
02-06-2024: foto boekenplank, uitspraken, gebruik van de site, copyright
29-05-2024: logo, naam van de site, foto + verhalen te over, verhuizen

Afkortingen

Afkortingen Bijbelboeken > Register kolom 1
BGT = Bijbel in Gewone Taal
BHS = Biblia Hebraica Stuttgartensie (Hebr. OT)
DL = Dordtse Leerregels
GNT = Griekse Nieuwe Testament (Nestle-Aland)
HCat = Heidelbergse Catechismus
HTB = Het Boek
HSV = Herziene  Staten Vertaling
LXX = Septuaginta (Griekse Vertaling vh OT; 250 - 50 vC)
LV14 = Leidse Vertaling 1914
NBG = Nederlands Bijbel Genootschap
NBG51 = Vertaling van 1951
NBV21 = Nieuwe Bijbel Vertaling van 2021
nC = na Christus
NGB = Nederlandse GeloofsBelijdenis
NT = Nieuwe of tweede Testament
OT = Oude of eerste Testament
PKN = Protestantse Kerk Nederland
RKK = Rooms Katholieke Kerk
SV = Staten Vertaling
vC =  voor Christus