Boekbesprekingen

Auteur
Stefan Paas (1969) is hoogleraar theologie en publicist. Hij houdt zich veel bezig met de communicatie van het evangelie. Hij is lid van de Christelijk Gereformeerde Kerken. Jezus als Heer in een plat land verscheen 2001, Boekencentrum Zoetermeer. De verwijzingen hieronder betreffen de derde druk (2004)

Inleiding
In dit boek verkent Stefan Paas hoe de kern van het christelijk geloof (Jezus is Heer) op een goede manier gebracht kan worden aan mensen in een plat land. Met dat laatste is Nederland bedoeld. Inderdaad een plat land in aardrijkskundige zin: geen bergen, maar ook plat in de zin van egalitair: je moet je vooral niets verbeelden, we zijn allemaal gelijk. Daarbij ook plat in de zin van gericht op genieten in het hier en nu. Er is wel meer over de bevolking te zeggen. Paas doet dat in hoofdstuk 1 (hoe ziet onze bevolking eruit in de ogen van iemand uit Malawi) 3 (Nederland als zendingsland) en ook 8 (postmodern, gelijkheid, vrijheid). In 9 lezen we dat Nederlanders eerlijkheid, realisme, een directe stijl, een kritische instelling hebben, en taboes bespreekbaar maken. (p. 149). Een boek over zending of evangelisatie in eigen land, hard nodig want de betrokkenheid van mensen bij kerk en geloof kalft af.

Uitgangspunt
Het fundament voor het zendingswerk is Paas’ overtuiging dat Christus kan en wil ingaan in elke cultuur (p. 27) God begint waar wij mensen zijn (p. 29) om ons te trekken uit deze wereld en te stellen in zijn aanwezigheid. Christenen en kerkelijke gemeenschappen spelen daarin een belangrijke rol. Het ideaal ziet Paas in de eerste kerk (Hnd 2) die de evangelisatie niet aan een commissie uitbesteed heeft, maar in al haar activiteiten naar buiten gericht is (p. 40v)

Hoe het niet moet
Hoe kan het evangelie voor platlanders op een relevante manier worden gebracht? (vooral hoofdstuk 5) Paas wijst een paar valkuilen af (hoofdstuk 4).

De eerste is het evangelie te verpsychologiseren. Dat gebeurt als de boodschap wordt aangepast aan de behoeften van mensen zoals de psycholoog Maslow die in beeld heeft gebracht, bv de behoefte aan veiligheid. Daar kun je de boodschap op laten aansluiten door die aan te bieden als een vorm van geborgenheid: geloof als schuilplaats, bron van innerlijke rust, vrede en zekerheid (p. 64). Maar dan gaat de vraag het aanbod bepalen en dat is iets wat Paas afwijst. Immers de vraag of nood van mensen is niet zuiver. Die is aangetast door de macht van de zonde. Het verlangen naar veiligheid gebruikt de mens om God te ontlopen. En dat is nu juist het grote probleem van ons mensen: dat we God niet willen, maar ondertussen hebben wij Hem zo hard nodig. Elders: Wij kunnen niet leven met God en wij kunnen niet leven zonder God. Dat is de essentie van onze toestand (p. 163v)

De tweede is daar nauw mee verbonden: evangelisatie als manipulatie. De ontvangers van het goede nieuws zo bewerken dat ze jouw product gaan afnemen. Paas noemt elders Bonhoeffer (p. 35) die deze manier – misbruik maken van de zwakheden van mensen - afkeurde. Paas merkt terecht op dat het niet de taak is om effectieve evangelisatie te bedrijven, maar getrouwe zending te beoefenen. Of het getuigen aanslaat en resultaat oplevert is niet aan mensen, maar aan God. Zijn Geest moet het doen.

Hoe dan wel?
Hoe het dan wel moet, lezen we in hoofdstuk 6.¹ Paas benadrukt daarin dat het christelijk geloof een levensbeschouwing is, die je hele leven kleurt. Hij vindt het belangrijk dat gelovigen op de hoogte zijn van de rode draad: schepping, zondeval, verbond, verlossing en wederkomst. (p. 107). Helaas werkt hij dat niet verder uit, terwijl hier voor velen de grote vragen liggen: wie of wat is God? Wat valt er van Zijn aanwezigheid in je leven, zijn leiding van de geschiedenis te zeggen? Voor veel platlanders zijn dit grote vragen die het gaan geloven in de weg staan.

In plaats van op deze vragen in te gaan, verlegt Paas de aandacht naar de ethiek (hoofdstuk 7). Hij omschrijft het evangelie als ‘Je bent zondiger en gebrekkiger dan je ooit hebt kunnen geloven en toch kun je meer geaccepteerd en gemind zijn dan je ooit hebt durven hopen en dat allebei tegelijk.’(p. 111, ook 168)². Dat inzicht past de auteur toe op 14 individuele (bv seksualiteit, overheid) en 8 kerkelijke (bv eredienst, sociale actie) thema’s. De christelijke levensstijl op al deze gebieden houdt het midden tussen moralisme en relativisme.

In hoofdstuk 8 gaat de schrijver in op de vraag of Nederlanders nog wel autoriteiten verdragen en wat dat betekent voor het geloof in Jezus die de Heer (meerdere: koning, autoriteit, leidinggevende) is. Platlanders streven vrijheid en gelijkheid na. Tegelijk levert dat allerlei spanningen op: cynisme en gevoelens van machteloosheid als er beslissingen worden genomen die je niet bevallen. Het christelijk geloof laat zien dat alleen het kiezen van een perspectief buiten je eigen leven alles in een goed verband zet. Christus als Heer erkennen, betekent dat niets in je leven of in de cultuur het waard is om (op) zichzelf nagestreefd te worden. Vrijheid is belangrijk, maar niet het hoogste goed. En paradoxaal genoeg, wie Jezus volgt, ervaart vrijheid. (p. 141).

Zonde
Paas wil zonde (hoofdstuk 9) niet moralistisch opvatten. Het heeft met zelfkennis te maken, het is relationele kennis. Je doet die op als je Jezus probeert te volgen. Dan ontdek je dat je niet doet, niet wilt, niet kunt wat Hij vraagt. Dat je slecht bent, oneerlijk, onwaar. (p. 156)^3.4 Het is geen project van afsterving en zelfkastijding: alleen ‘met Hem’ sterven wij en staan wij weer op tot nieuw leven. (p. 162) Zonde functioneert binnen een persoonlijke relatie met God. Het komt voort uit een houding van opstand, waardoor je Gods wet overtreedt en terechtkomt in een toestand van vervreemding. (p. 183)

Zonde is alles wat een mens doet zondeR God. Daar komen alle problemen vandaan. De Bijbel presenteert mensen op een eerlijke manier: David, Paulus waren in veel opzichten slechte mensen, toch presenteert de Bijbel hen als geloofshelden. Ze wisten van genade en bleven het proberen met God te leven. Het kon hem (Paulus)...geen zier schelen wat mensen van hem dachten, zolang hij God behaagde en Jezus volgde (p. 169). Zo hoort het ook in de christelijke gemeente toe te gaan. Dat heeft consequenties voor pastoraat en leiding geven.

Verzoening
Verzoening (hoofdstuk 10) houdt in dat het weer goed komt. Paas onderscheidt vier aspecten: overwinning, vergeving, bevrijding en genezing. Dit herstel is mogelijk door Christus die voor ons / in onze plaats stierf (p. 184). Paas nuanceert dat Christus in onze plaats werd gestraft. De Bijbel spreekt in uiteenlopende beelden over verzoening: in militaire beelden (strijd en overwinning), juridische (oordeel en vrijspraak), cultische (offer), financiële (betaling, loskopen), medische (genezing). Door de verzoening wordt de verstoorde verhoudingen hersteld: de relaties met God, met jezelf, met anderen en met de wereld (schepping).

Evaluatie
Paas heeft een boek geschreven dat veel te bieden heeft voor predikanten, evangelisten, catecheten en wie zich verder maar bezig houdt met de communicatie van het geloof. Voor mij ligt de waarde vooral in het aandacht vragen voor de mensen die je wilt bereiken: de platlanders die we allemaal zijn,  kerkelijk en buiten-kerkelijk. Wat is de goede manier van aansluiten - zodat de vraag niet het antwoord gaat bepalen? In de uitwerking van het geloof tot een almomvattend systeem beperkt hij zich vooral tot de ethiek, die er - net als bij Keller - nogal conservatief uit komt te zien bv op het punt van relaties en sexualiteit. Het grote struikelblok voor velen: de vraag naar God, het lijden en de waaroms, komt helaas maar heel beperkt aan de orde. Daarentegen is hij over zonde en verzoening uitvoeriger en laat hij zien hoe veelkleurig de Bijbel daarover spreekt. Daar liggen kansen om aan te sluiten bij de ervaring van platlanders. Het geloof hoeft niet een aangepraat verhaal te worden over zonde, schuld, vergeving, of over ellende, verlossing en dankbaarheid. Het kan veel levensechter en herkenbaarder.

 

-----
¹  Naar eigen zeggen gebaseerd op Tim Keller.
² Daar kunnen we het alleen maar mee eens zijn – zie sleutelverhaal
³ Ontleend aan Hallesby, Waarom ik een christen ben.
⁴ Het roept de vraag op van p. 172: waarom zou je idealen hebben als je je er niet aan kunt houden?