Bijbelse Verhalen en Thema's

Opbouw
We herkennen in deze verzen een sandwich-structuur: de verzen 20v en 31 - 35 horen inhoudelijk bij elkaar (bezorgde verwanten) en omsluiten de verzen 22 – 30 (controverse over Beëlzebul met de schriftgeleerden). Waarom heeft Mc ervoor gekozen het gedeelte van de bezorgde verwanten te splitsen? Literair-stilistisch levert dit niets op, maar inhoudelijk is er wel een reden te bedenken: zo kan hij de 'verwanten' (20v) die Jezus 'gek' vinden, onderscheiden van Jezus' moeder en broers (31vv) die bezorgd hem willen komen halen.
Mat en Luc lossen dit probleem anders op: ze laten de pijnlijke (verstand verloren) verzen 20v weg en houden het algemene, opbouwende gedeelte 30 - 35 over.

Mc 3: 20v
20 Hij ging terug naar huis, en weer verzamelde zich een menigte, zodat ze zelfs niet de kans kregen om wat te eten. 21 Toen zijn verwanten hiervan hoorden, gingen ze op weg om Hem, desnoods onder dwang, mee te nemen, want volgens hen had Hij zijn verstand verloren.  (NBV21)

Nadat Jezus op de berg twaalf van zijn volgelingen tot apostelen had aangesteld, gaat hij terug naar huis (zijn eigen of dat van Petrus?). Daar in Kapernaüm stromen de mensen weer massaal toe. Het is zo druk dat Jezus en zijn leerlingen geen tijd hebben om te eten. (niet: dat het huis zo vol is, dat ze niet aan tafel konden aanliggen). Zijn verwanten (Gr hoi par autou), in concreto zijn moeder en broers (vers 31) in Nazareth horen ervan en vinden ondertussen (gehoord hebbende de geruchten) dat Jezus behoorlijk in de war is (Gr exestè = buiten zichzelf). Ze gaan naar hem toe om hem mee te nemen. Wat is hun zorg?

• Dat hij slecht voor zichzelf zorgt: hij gunt zichzelf geen rust, zelfs geen eten?
• Dat hij mensen (bv de schriftgeleerden, vers 22) tegen zich in het harnas jaagt?
• Dat hij mensen betovert met zijn wonderen en misleidt met zijn boodschap over het Koninkrijk van God?
  Ook in Joh 7: 5 lezen we dat Jezus' naaste familie hem niet begrijpt. (Voor het vervolg van dit thema: lees verder bij vers 31)

Mc 3: 22 - 30
22 Ook de schriftgeleerden die uit Jeruzalem gekomen waren, zeiden: ‘Hij is bezeten door Beëlzebul,’ en: ‘Dankzij de vorst der demonen kan Hij demonen uitdrijven.’ 23 Toen Hij hen bij zich geroepen had, sprak Hij tot hen in gelijkenissen: ‘Hoe kan Satan zichzelf uitdrijven? 24 Als een koninkrijk innerlijk verdeeld is, kan dat koninkrijk niet standhouden; 25 als een gemeenschap innerlijk verdeeld is, zal die gemeenschap niet kunnen standhouden. 26 En als Satan tegen zichzelf in opstand komt en innerlijk verdeeld is, kan ook hij niet standhouden, maar gaat hij zijn einde tegemoet. 27 Bovendien kan niemand het huis van een sterke man binnengaan om zijn inboedel te roven, als hij die man niet eerst vastgebonden heeft; pas dan kan hij zijn huis leeghalen. 28 Ik verzeker u: alle wandaden en godslasteringen, hoe erg ook, kunnen de mensen worden vergeven, 29 maar wie lastertaal spreekt tegen de heilige Geest, krijgt in alle eeuwigheid geen vergeving, want zo iemand is schuldig aan een onuitwisbare zonde.’ 30 Dit omdat ze gezegd hadden: ‘Hij is bezeten door een onreine geest.’ (NBV21)

De schriftgeleerden gaan nog veel verder dan te beweren dat Jezus zijn verstand verloren heeft. Volgens hen is hij bezeten en niet door zomaar een demon, maar door Beelzebul (een naam die waarschijnlijk Heer van de vliegen betekent¹). Volgens de schriftgeleerden werkt Beëlzebul in en door Jezus. Daardoor is Jezus in de positie om demonen uit te drijven en mensen te genezen. Een ernstige beschuldiging² die in elk geval duidelijk maakt, dat Jezus - ook volgens zijn tegenstanders - mensen geneest door exorcisme.

Maar dat hij dat doet mbv Beëlzebul spreekt Jezus tegen mbv gelijkenissen over een koninkrijk, een gezin (Gr oikia - huis) en (het rijk van) Satan. In alle drie draait het om hetzelfde: verdeeldheid.

• Als een koninkrijk verdeeld is (overlopers, verraders, opstand), zal het niet kunnen standhouden (in de oorlog).
• In een verdeeld gezin helpen de leden elkaar niet als er ziekte is of honger. Het valt uit elkaar.
  De conclusie die de hoorders en lezers op dit moment moeten trekken is: verdeeldheid leidt tot ondergang.
  Voor de verdenking dat Jezus in dienst van Beëlzebul staat, betekent dit:
• Als Satan in opstand is tegen zichzelf dan is het evenzo gauw met hem gebeurd. 

Maar met deze verdediging is de beschuldiging dat Jezus in dienst van Beëlzebul staat, niet ontkracht maar juist aannemelijker gemaakt. Want inderdaad, de macht van Satan wankelt, zo blijkt uit de demonen die door Jezus worden weggejaagd. Maar dan heeft het er alle schijn van dat Jezus dat doet in dienst van Beëlzebul. Maw dat Satan in zichzelf is verdeeld (Satan <> Beëlzebul) en in opstand is gekomen tegen zichzelf. 

• Het goede van deze verdediging is, dat het laat zien dat het rijk van Satan wankelt.
• Het zwakke van deze verdediging is, dat het de verdenking dat Jezus mbv Beëlzebul demonen uitdrijft, niet weerlegt.

Kan er een betere weerlegging zijn voor de verdenking dat Jezus in dienst van Beëlzebul werkt? Een alternatieve verklaring voor de afnemende macht van Satan? Die is er. Jezus geeft die in de tweede gelijkenis over een inbraak in het huis van een sterke man. Een sterke man zal niet toelaten dat zijn bezittingen geroofd worden. De inbreker kan alleen maar de goederen stelen als hij de sterke man eerst vastbindt. De gelijkenis heeft veel van een allegorie: 

• de sterke man staat voor Satan,
• zijn huis symboliseert zijn rijk in deze wereld,
• zijn inboedel: de mensen die hij door zijn demonen in bezit heeft genomen.³

Wat zegt deze tweede verklaring over Jezus bevrijdende werk? Hij is degene die Satan zijn bezittingen ontneemt⁴ cq bezetenen van demonen bevrijdt en teruggeeft aan het leven met God en met de mensen! Door hem breekt het Koninkrijk van God door in deze wereld..

Zo maakt Jezus duidelijk dat hij niet in dienst is van noch Beëlzebul noch Satan. Wie dat toch meent en uitspreekt, maakt zich schuldig aan laster. Die beweert nl dat Jezus bezeten is door een onreine geest. Dat is een ernstige beschuldiging.
Voor eigenlijk alles is vergeving mogelijk, maar niet voor deze beschuldiging. Want dit is ten diepste een zonde tegen die andere geest die juist niet onrein is: de heilige Geest die in en door Jezus werkt en het demonische rijk van Satan doet wankelen. Wie de heilige Geest zo miskent, sluit zichzelf af voor diezelfde heilige Geest. De vergeving die zij brengen wil kan niet bij hem komen.


Mc 3: 30 - 35
31 Intussen waren zijn moeder en zijn broers aangekomen. Ze stuurden iemand naar binnen om Hem te halen. Zelf bleven ze buiten wachten. 32 Er zat een groot aantal mensen om Hem heen. Toen er tegen Hem gezegd werd: ‘Uw moeder en uw broers staan buiten en zoeken U,’ 33 antwoordde Jezus: ‘Wie zijn mijn moeder en mijn broers?’ 34 Hij keek de mensen aan die in een kring om Hem heen zaten en zei: ‘Jullie zijn mijn moeder en mijn broers. 35 Want iedereen die de wil van God doet, die is mijn broer en mijn zus en mijn moeder.’ (NBV21)

De verwanten blijken zijn moeder Maria en zijn broers te zijn. Vanwege de vele aanwezigen kunnen ze zelf niet bij hem komen, iemand anders brengt de vraag over. De aanwezigen horen dat inclusief het antwoord dat Jezus geeft: mijn moeder en broers? Dat zijn  de mensen die hier in huis in een kring om mij heen zitten, en meer in het algemeen 'iedereen die de wil van God doet'.
Als zodanig verstaat Jezus zichzelf: hij is voortdurend op God afgestemd om zijn wil te doen, zelfs als dat lijden en dood met zich brengt
Tot zijn familie rekent Jezus de mensen die net als hij primair op God zijn afgestemd en naar zijn wil vragen om die te doen, royaal en van harte.
Maw niet meer de natuurlijke betrekkingen (vrienden, buurtgenoten, collega's, volksgenoten, politieke gelijkgezinden enz) zijn doorslaggevend. Zelfs niet de meest natuurlijke relaties (bloedbanden: vader, moeder, broer, zus, familie). Beslissend is of iemand de wil van God doet. Dit is de meest fundamentele relatie van ieder mens. Jezus zegt: ieder mens die zo in het leven staat, hoort bij mij, is mijn familie.
De consequentie: al deze mensen die samen God willen dienen,

• vormen onderling ook een familie, nl de ekklèsia of kerk, het nieuwe volk van God,
• zij verstaan zichzelf als (geadopteerde) kinderen van een hemelse  Vader
• en ze begroeten elkaar als broers en zussen.

Met dit antwoord maakt Jezus zichzelf min of meer los van zijn naaste familie. Zij kunnen alleen nog zijn familie zijn, als ze net als hij, de wil van God gaan doen.⁵



Mat 12: 24 – 30; 31v; 46 – 50 / Mc / Luc 11: 15 – 23; 12: 10; 8: 19 - 21
SQE 116, 117, 118, 121 – SVBS 116, 118, 119, 123

Gespreksvragen:
* Wat vind je ervan dat de tegenstanders niet het feit van de exorcismen betwijfelen, maar Jezus verdacht maken?
* Bij de tweede gelijkenis - het beroven van de sterke man - hebben allerlei dingen een symbolische betekenis. Ze staan voor iets anders. Kun je een figuurlijke betekenis bedenken voor 'het binden van de sterke man (Satan)?
* Iedereen die de wil van God, die is mijn broer en mijn zus en mijn moeder. Wat betekent dit voor de banden die je met familie, vrienden, buren, collega's, sportvrienden enz onderhoudt?
* Waar denk jij aan bij zonde tegen de heilige Geest?


-----
¹ Beëlzebul: van baäl (heer) + zabal (vliegen). Het Engelse boek Lord of the Flies van W. Golding heeft hier niets mee te maken.
² Dezelfde beschuldiging ook in Joh 10: 20; Joh 8: 48-52 en Q Luc 11: 14v //Mat 9: 32 - 34 en 12: 22 - 24
3 Zie de tweede gespreksvraag
⁴ Luc 11: 22 noemt hem de sterkere.
⁵ De wil van God doen is wat anders dan van wat jou overkomt zeggen dat het Gods wil is.