Opinie

Soms heb ik de neiging om mijn mening op te maken over het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Maar waarom eigenlijk? Dat doe ik toch ook niet over China en Oeigoeren, over de burgeroorlog in Soedan, de drugsoorlog in Mexico of het grensconflict tussen Thailand en Cambodja.¹

Waarom wil ik er toch wat vinden?
1) Vanwege de geschiedenis voel ik me mede verantwoordelijk voor het Palestijns-Joodse conflict. Want dat is een gevolg van Europa:

• Het zionisme² eind 19-e eeuw, is opgekomen als reactie op de Dreyfuss-affaire (1894 – 1906). Die maakte duidelijk dat Joden in Europa ondanks de emancipatie toch als tweederangsburgers werden beschouwd. De eeuwenlange geschiedenis van kruistochten, pogroms en antisemitisme was allerminst voorbij.
• Na de verschrikkingen van de tweede Wereldoorlog waarin 6 miljoen Joden werden vermoord, vonden we dat de overlevenden recht hadden op een veilig huis, een eigen staat en land.

2) Vanwege het realisme in de Bijbel die bepaald niet zweverig is over land en volk. Bij een volk horen land, grenzen, een overheid, een rechtsorde. Zonder die dingen kan een volk niet bestaan. Dat is ook wel gebleken. In de Bijbel lezen we van de tien stammen afgevoerd door legers van het Assyrische wereldrijk. Ze zijn spoorloos verdwenen. De ballingen van de twee andere stammen overleefden in Babel ternauwernood omdat Cyrus ze op tijd de vrijheid gaf om terug te keren. De geschiedenis van Joden in de diaspora³ is hierboven al genoemd.

3) Vanwege het geloof: Jezus was een Jood, de eerste christenen ook. De woorden, daden en lotgevallen van Jezus en zijn betekenis zijn niet te begrijpen zonder OT.
Verreweg de meeste Joden gingen en gaan niet mee in het geloof aan Jezus de Messias. Dat was en is hun goed recht. In het geloof is geen dwang.
Het christendom kan niet anders dan zichzelf zien als de ware voortzetting van het Jodendom ttv Jezus. Maar het is er niet de enige opvolger van. Het Jodendom van die tijd zette zich via Misjna en Talmoed ook voort in Rabbijnse Jodendom en vernieuwt zich nog steeds. Naast de kerk heeft dus de synagoge zijn plaats.
Paulus droomt ervan dat kerk en synagoge samen gered zullen worden (Rom 9 – 11).
Mijn kerk, de PKN, belijdt dat ze onopgeefbaar verbonden is met Israël⁴.

4) Vanwege gedeelde waarden en normen. Israël hoort bij de Westerse wereld. Het onderschrijft universele mensenrechten, heeft een democratie, er is scheiding van kerk en staat, kerk en wetenschap, kerk en kunst.
Het zijn dingen die we voor een groot deel aan Israël te danken hebben. Het is het OT dat ons leerde dat

• niets op aarde goddelijk is en dus voorwerp van wetenschappelijk onderzoek kon worden.
• alle mensen gelijk zijn: allen zijn geschapen naar het beeld van God.
• er grenzen zijn aan bloedvergieten en verwoesting. Dat moest evenredig zijn: oog om oog, tand om tand. Bomen moeten gespaard blijven (Deut 20: 19v).
• koningen moeten zorgen voor vrede, recht en zorg voor de armen.

Onze droom van een wereld van vrede kregen we van Jesaja 2: 4 en/of Mi 4: 3. Hun visioen van zwaarden die in ploegscharen worden omgesmeed is verbeeld in een kunstwerk bij het kantoor van de Verenigde Naties in New York.

5) Vanwege mijn beroep als predikant en leraar. In christelijke en Joodse kringen wordt de Bijbel nogal eens op een bedenkelijke manier gelezen. Zo menen sommige Zionisten dat het Joodse volk het recht heeft op het land tussen de Nijl en de Eufraat (Gen 15: 18). Deze ‘groot Israël’ opvatting staat door het beroep op de Bijbel niet ter discussie. De tekst legitimeert hun starre houding tov Palestijnen en Arabieren en staat vrede in de weg. Deze en andere teksten moeten niet zo politiek-ideologisch geïnterpreteerd worden.

Iets vergelijkbaars gebeurt als men allerlei profetieën opvat alsof die voor onze tijd geschreven zijn. Profeten echter spraken met het oog op hun eigen tijd. Als bv Jesaja het heeft over een terugkeer van Joden uit verre landen, dan doelt hij daarmee op wat er onder Cyrus zou gebeuren. Deze Perzische koning maakte een einde aan het Babylonische wereldrijk en liet de nazaten van de gedeporteerde Joden terugkeren naar Juda en Jeruzalem. Die belofte is toen al in vervulling gegaan. Daarmee wil ik niet beweren dat zulke profetieën anno nu niets meer te zeggen hebben. Ze kunnen nog steeds inspireren, bv om Joden die zich bedreigd voelen te helpen in Israël te komen. Maar de Bijbel lezen zonder rekening te houden met de historische context maakt die tot een grabbelton waar iedereen wel wat van zijn gading kan vinden. Zo is de Bijbel niet het boek waardoor God ons iets kan leren, zo vangen er alleen maar onze eigen echo in op.

6) Vanwege ontzetting. Het waren Hamas strijders - terrorristen die 7 okt 2023 een vreselijk bloedbad in Reím aanrichtten. Dat was de eerste ontzetting. De tweede volgde al gauw, want natuurlijk kon een reactie niet uitblijven. Maar wat een geweld! Niet alleen leden van Hamas, maar ook vele onschuldige burgers, kinderen, grijsaards zijn daarbij omgekomen. Steden en dorpen, ziekenhuizen en scholen liggen in puin. De meeste Gazanen zijn alles kwijt en schuilen in tenten tegen de regen en de kou. Hun toekomst? Met de plannen van Trump wordt Gaza een rivièra aan de Middellandse Zee. De twee miljoen bewoners moeten wat hem betreft maar naar elders vertrekken.

Toch lukt het me niet om mij een mening te vormen: (de punten 1 - 6 nog een keer)

1) Geschiedenis. Het verleden uitlopend op de huidige situatie van Joden – Palestijnen is zeer complex. Het is een geschiedenis van hoop en verwachting, akkoorden en gebroken woorden, vooroordelen, berichten en nepnieuws. Zullen we het ooit eens worden over oorzaak en gevolg? Trouwens: is dat niet een vorm van zwarte pieten die een echte oplossing in de weg staat?

2) Bijbels realisme. Abram kreeg +/- 1800 vC van God de belofte van een zoon en een land. Maar wat is die belofte waard als de overgrote meerderheid van het Joodse volk vanaf 132 nC - 1948 buiten het beloofde land heeft gewoond? Heeft het er dan nog oude rechten? Ik zie niet in hoe Bijbelse gegevens over land en volk geldig zouden kunnen zijn voor de situatie anno 2025.
En moeten de Palestijnse bewoners dan maar huis en haard verlaten, hun geboortegrond opgeven? Waarin verschilt dit van de claims die Rusland doet op Oekraïne?

Daar komt voor een christen nog bij, dat Hebr 11 van de beloften die God aan Abram en al die anderen gaf, zegt dat ze niet in vervulling zijn gegaan. Dat zal pas gebeuren op Gods tijd. Het is God die zijn Koninkrijk van vrede brengt. Gods nieuwe wereld komt niet door mensen, door de macht van geld en legers tot stand. Het breekt door waar mensen hun ikzucht⁵ afzweren en open gaan voor God en voor elkaar. Dat gebeurde rond Jezus. Het gebeurt nog steeds als mensen zich door Hem laten innemen voor God en voor vrede en gerechtigheid gaan leven.

3) Geloof. Ik voel me vooral verbonden met de Joden die in Nederland wonen of verblijven. Ik keur elke vorm van jodenhaat, racisme en onrecht af.
Maar als ik tegen antisemitisme ben, kan ik toch het racisme dat van Palestijnen tweederangsburgers maakt, niet vergoelijken?
Als ik de gaskamers van de tweede wereldoorlog afschuwelijk vind, kan ik toch het genocidale geweld tegen de bevolking in Gaza niet wegwuiven?
Als ik tegen onrecht ben, kan ik toch het koloniseren van de westelijke Jordaanoever niet door de vingers zien?
Maar die dingen gebeuren en voor al deze dingen is de staat Israël verantwoordelijk. Het is het beleid van zijn regering, het wordt uitgevoerd door zijn leger, het wordt gelegitimeerd door zijn rechtbanken. Met dat Israël voel ik me niet onopgeefbaar verbonden.

4) Een moreel voorbeeld. Het OT heeft ons veel goeds gebracht, maar behalve de evenredigheid van oog om oog vinden we er ook de grenzeloze wraak van Lamach (Gen 4). We lezen meermaals van het verslaan van vijanden en het uitroeien van alle hethieten, perizieten, jebusieten enz, incl vrouwen en kinderen. De tactiek van de verschroeide aarde leert Elia namens de HEER in 2 Kon 3: 19. Die dingen staan me in de Bijbel tegen. Ik kan ze wel als tijdgebonden opvatten en enigszins relativeren, maar het lukt me niet die met de God van Jezus en mijn geloof te verbinden. Zulke berichten in de krant vervullen me met weerzin of het nu gaat over Gaza of over Oekraïne. De staat Israël heeft mijn sympathie verloren en die van vele anderen ook. En bezorgd vraag ik me af wat er van Israël over als het alle goodwill in de wereld verspeeld heeft? Wat roept de Israëlische regering over volk en land af?

5) Bijbeluitleg. Ik geloof niet dat je uit de Bijbel een spoorboekje kunt afleiden over wat de toekomst zal brengen. Christenen geloven de wederkomst van hun Heer op het einde der tijden. Daarvan heeft Jezus zelf gezegd dat ook aan Hem onbekend is, wanneer dat zal zijn. Alleen God weet het. Aan zijn volgelingen geeft hij de raad om waakzaam te blijven en de tijd goed te gebruiken door naar elkaar om te zien.

6) Geweld.  Het is niet moeilijk om het terrorisme van Hamas of het geweld van Israël af te wijzen. Maar is het wel gepast? Zijn we zelf van onbesproken gedrag? In geen land ter wereld hebben de Joden het er in 40 – 45 zo slecht van afgebracht. Niet meer dan 1/7 deel overleefde de oorlog. In voormalig Nederlands Indië gingen de KNIL militairen bepaald niet zachtzinnig te werk. Als je met één vinger naar de ander wijst, wijzen er vier naar jezelf!


-----
¹ Over Rusland en Oekraïne heb ik wel een mening. Dat zal wel zijn omdat die zo zwart – wit is en omdat het ons direct aangaat: het is een oorlog die zo maar kan overslaan op EU en NAVO landen incl Nederland.
² Beweging en leer die een Joodse staat nastreeft in het gebied waar ttv koning David het koninkrijk Israël heeft gelegen.
³ Diaspora = verstrooiing, nl niet thuis in Israël, maar verspreid over vele landen.
⁴ In de Kerkorde artikel I.7 staat:  De kerk is geroepen gestalte te geven aan haar onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël. Als Christus-belijdende geloofsgemeenschap zoekt zij het gesprek met Israël inzake het verstaan van de Heilige Schrift, in het bijzonder betreffende de komst van het Koninkrijk van God.
⁵ Eigenbelang, gelijkhebberij, geldingsdrang, vooroordelen, gekwetstheid, eerzucht, zelfmedelijden enz  In een woord: zonde