Opinie

Steeds vaker voel ik me gedrongen me een mening te vormen over het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Maar waarom zou ik dat doen? Dat doe ik toch ook niet over China en de Oeigoeren, over de burgeroorlog in Soedan, de drugsoorlog in Mexico of het grensconflict tussen Thailand en Cambodja.¹ Het is omdat de kwestie 'Israël en de Palestijnen' mij aan het hart gaat. Maar waarom is dat eigenlijk?

1) Vanwege de geschiedenis voel ik me mede verantwoordelijk voor het Palestijns-Joodse conflict. Want dat is een gevolg van Europa:

• Het zionisme² is opgekomen als reactie op de Dreyfuss-affaire (1894 – 1906) in Frankrijk. Die maakte duidelijk dat Joden in Europa ondanks de emancipatie toch als tweederangsburgers werden beschouwd. De eeuwenlange geschiedenis van pogroms en antisemitisme was allerminst voorbij.
• De toenmalige grootmacht Engeland zegde in 1915 bij monde van McMahon Palestina toe aan de Arabieren olv Sjarief Hoessein die van de Turkse overheersing af wilden. In 1917 beloofde de Britse minister van buitenlandse zaken Balfour het land aan de Zionisten. In de tussentijd besloot Engeland ook nog om het Midden Oosten samen met de Fransen te verdelen (Sykes-Picot) waarbij Palestina onder internationaal bestuur zou komen. Deze chaos was een slechte start voor het toen nog dunbevolkte Palestina en de instroom van Zionisten.
• Na de verschrikkingen van de tweede Wereldoorlog waarin 6 miljoen Joden werden vermoord, vonden we dat de overlevenden recht hadden op een veilig huis, een eigen staat en land.

2) Vanwege het realisme in de Bijbel. Bij een volk horen land, grenzen, een overheid, een rechtsorde. Zonder die dingen kan een volk niet bestaan. Dat is ook wel gebleken. In de Bijbel lezen we van de tien stammen in het Noorden van Israël. Afgevoerd in 722 vC door de legers van het Assyrische wereldrijk zijn ze spoorloos verdwenen, waarschijnlijk omgekomen of geassimileerd met de Assyriërs. De gedeporteerden van de twee zuidelijke stammen overleefden wel met behoud van identiteit in Babel (586 - 538). Dat kwam omdat de Babyloniërs tijdig verslagen werden door de Perzen. De nieuwe heerser Cyrus gaf de ballingen de vrijheid om terug te keren. In de diaspora³- inclusief het 'christelijke' Europa - waren en zijn de Joden hun leven niet zeker.

3) Vanwege het geloof: Jezus was een Jood, de eerste christenen ook. Het NT met de woorden, daden en lotgevallen van Jezus en zijn betekenis is niet te begrijpen zonder OT.
Verreweg de meeste Joden gingen en gaan niet mee in het geloof aan Jezus de Messias. Dat is hun goed recht, we leven in een land met vrijheid van godsdienst. In het geloof is geen dwang
Het christendom kan niet anders dan zichzelf zien als de ware voortzetting van het Jodendom ttv Jezus. Maar het is er niet de enige opvolger van. Het veelkleurige Jodendom van die tijd zette zich via Misjna en Talmoed ook voort, nl in het Rabbijnse Jodendom en vernieuwt zich nog steeds. De kerk is niet in de plaats van Israël gekomen; naast de kerk heeft de synagoge zijn plaats, net als elk ander geloof.
Paulus, ook al een Jood, droomt ervan dat kerk en synagoge samen gered zullen worden (Rom 9 – 11). Mijn kerk, de PKN, belijdt in de Kerkorde dat ze onopgeefbaar verbonden is met Israël. In een aantal notities probeert ze te formuleren wat dat concreet zou kunnen inhouden⁴. 

4) Vanwege schatplichtigheid: We delen dezelfde waarden en normen. Israël hoort bij de Westerse wereld. Het onderschrijft universele mensenrechten, heeft een democratie, er is scheiding van kerk en staat. Wetenschap, kunst en pers kunnen zich vrij ontwikkelen. Dat zijn dingen die we voor een groot deel aan het boek van Israël te danken hebben. Het is het OT dat ons leerde dat

• alle mensen zijn geschapen naar het beeld van God. Vrouwen en mannen, Joden en niet-Joden, gekleurd en blank, koning en knecht zijn gelijkwaardig.
• er grenzen zijn aan het recht op vergelding. Bloedvergieten en verwoesting moeten evenredig zijn: oog om oog, tand om tand (Deut 19: 21). Bomen moeten gespaard blijven (Deut 20: 19v).
• machthebbers zich moeten inzetten voor vrede en zorg dragen voor wees en weduwe, de armen en 'de vreemdeling die in uw stede is'. 

Onze droom van een wereld van vrede kregen we van de profeet Jesaja 2: 4 en/of de profeet Micha 4: 3. Hun visioen van zwaarden die in ploegscharen worden omgesmeed is verbeeld in een kunstwerk bij het kantoor van de Verenigde Naties in New York.

5) Vanwege mijn beroep als predikant en leraar. In christelijke en Joodse kringen wordt de Bijbel nogal eens gelezen op een manier die in mijn ogen onhoudbaar is.

• Zo menen sommigen dat het Joodse volk het recht heeft op al het land tussen de Nijl en de Eufraat vanwege Gods belofte aan Abram (Gen 15: 18v). Deze ‘groot Israël’ opvatting staat door dit biblicistische beroep op de Bijbel niet ter discussie. De tekst legitimeert hun starre houding tov Palestijnen en Arabieren en staat vrede in de weg.
• Iets vergelijkbaars gebeurt als men allerlei profetieën opvat alsof die voor onze tijd geschreven zijn. Profeten echter spraken met het oog op hun eigen tijd. Als bv Jesaja het heeft over een terugkeer van Joden uit verre landen, dan doelt hij daarmee op wat er onder Cyrus zou gebeuren. Deze Perzische koning maakte een einde aan het Babylonische wereldrijk en liet de nazaten van de gedeporteerde Joden terugkeren naar Juda en Jeruzalem. Die belofte van een terugkeer is destijds al in vervulling gegaan. Het gaat te ver om op basis van zulke teksten te beweren, dat de terugkeer van Joden naar Palestina door de profeet Jesaja is voorzegd en dus Gods wil is en daarom geaccepteerd en zelfs toegejuicht moet worden.
• Soms gaan gelovigen nog verder en menen ze, dat met de terugkeer van het Joodse volk allerlei eschatologische voorspellingen in vervulling gaan. Maar de Bijbel is niet een spoorboekje over wat de toekomst zal brengen. Christenen geloven de komst van hun Heer op het einde der tijden. (hoe je je dat ook maar wilt voorstellen) Daarvan heeft Jezus zelf gezegd dat ook aan Hem onbekend is, wanneer dat zal zijn. Alleen God weet het (Mc 13: 32). Aan zijn volgelingen geeft Jezus de raad om waakzaam te blijven en de tijd goed te gebruiken door naar elkaar om te zien.

Daarmee wil ik niet beweren dat zulke profetieën anno nu niets meer te zeggen hebben. Ze kunnen nog steeds inspireren, bv om Joden die zich in ons land bedreigd voelen een veilig heenkomen te bieden. Maar de Bijbel lezen, zonder rekening te houden met de historische context, maakt die tot een grabbelton waar iedereen wel wat van zijn gading kan vinden. Zo is de Bijbel niet het boek waardoor God ons iets kan leren maar vangen we er alleen maar onze eigen echo in op.

6) Vanwege dubbele ontzetting. Het waren Hamas terroristen (Islamitische fundamentalisten gesteund door Iran) die 7 okt 2023 een vreselijk bloedbad in Re'im aanrichtten met 1.139 doden, voornamelijk weerloze burgers en festivalbezoekers. Dat was de eerste ontzetting. De tweede volgde al gauw, want natuurlijk kon een reactie niet uitblijven. Maar wat een geweld. Niet alleen leden van Hamas, maar ook vele onschuldige burgers, kinderen en grijsaards zijn daarbij omgekomen. Hun aantal is jan 2026 volgens het Israëlische leger opgelopen tot ruim 71.000. Steden en dorpen, ziekenhuizen en scholen liggen in puin. De meeste Gazanen zijn alles kwijt, hebben nauwelijks te eten en schuilen in tenten tegen de regen en de kou. Hun toekomst? Met de plannen van Trump wordt Gaza een rivièra aan de Middellandse Zee. De twee miljoen bewoners moeten wat hem betreft maar naar elders vertrekken.

7) Vanwege bezorgdheid. Israël en de VS laten zich onder leiding van een vastberaden Netanjahoe en een wispelturige Trump niets meer gelegen liggen aan de VN. Het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof worden verdacht gemaakt. Die zouden niet meer onafhankelijk zijn. Deze waardevolle instituties, bedoeld om te voorkomen dat de wereld in chaos, oorlog en geweld ten onder gaat, verliezen door hun optreden steeds meer aan gezag en invloed. Helaas is dit al veel langer aan de gang. Ook China en Rusland maken zich hieraan schuldig. De VN is een bijna machteloze instelling, ook door het vetorecht van enkele grote landen.

Vanwege deze dingen vraag ik me af waar ik sta, wat ik er van vind.


Maar ik heb ook mijn bedenkingen (vier punten nog een keer)

1) Geschiedenis. Het verleden uitlopend op de huidige situatie van Joden – Palestijnen is zeer complex. Het is een chaotische geschiedenis van hoop en verwachting, oorlog en vrede, spanning en ontspanning, akkoorden en gebroken beloften, nieuwsberichten en nepnieuws. Dit is niet te overzien. Zullen we het ooit eens worden over oorzaak en gevolg?

Ik vraag me trouwens ook af of we daar wel iets mee opschieten. Want dit lijkt me een vorm van zwarte pieten die een echte oplossing juist in de weg staat. Zo wakkeren we de wil tot vrede bij geen van de partijen aan en wordt het alleen maar moeilijker er ooit nog uit te komen.

Het is niet moeilijk om het terrorisme van Hamas of het geweld van Israël af te wijzen. Maar hebben we wel recht van spreken? Zijn we zelf van onbesproken gedrag? In geen land ter wereld hebben de Joden het er in de oorlogsjaren zo slecht van afgebracht als bij ons. Slechts 1/7 deel overleefde de oorlog. In voormalig Nederlands Indië gingen de KNIL militairen bepaald niet zachtzinnig te werk. 'Wie van jullie zonder zonde is...(Joh 8: 7)

2) Wie dit Bijbelse realisme onderschrijft, ontkomt niet aan de consequentie, dat hetzelfde geldt voor het Palestijnse volk. Hun voortbestaan hangt evenzeer af van een land waarin zij hun leven kunnen vormgeven zoals ze zich dat zelf wensen.

Abram kreeg +/- 1800 vC van God de belofte van een zoon en een land (Gen 12). Maar wat is die belofte waard als de overgrote meerderheid van het Joodse volk vanaf 135 nC - 1948 buiten het beloofde land heeft gewoond? Heeft het er dan nog oude rechten op een plekje in Palestina? Ik zie niet in hoe Bijbelse gegevens over land en volk geldig zouden kunnen zijn voor de situatie anno 2026. We kunnen toch niet vanwege deze belofte van de Palestijnse bewoners vragen huis en haard te verlaten, hun geboortegrond op te geven? Bezetting van het land en verdrijven van de Palestijnen gaan in tegen het internationaal recht dat volgens mij leidend zou moeten zijn. 

Voor een christen is het duidelijk dat de beloften, die God ooit aan Abram en al die andere gelovigen in het OT gaf, niet in vervulling zijn gegaan Hebr 11: 39v. Dat zal pas gebeuren op Gods tijd. Hij is het die zijn Koninkrijk van vrede brengt. Gods nieuwe wereld komt niet door mensen of door de macht van geld en legers tot stand. Jezus zegt het zelf als hij Pilatus antwoordt:  ‘Mijn koningschap hoort niet bij deze wereld. Als mijn koningschap bij deze wereld hoorde, zouden mijn dienaren wel gevochten hebben om te voorkomen dat Ik aan de Joden werd uitgeleverd. Maar mijn koninkrijk is niet van hier.’ (Joh 18: 36, NBV21) Hoe christenen in de oprichting van de staat Israël een teken van Gods komende Rijk kunnen zien, ontgaat mij dan ook volledig. Het koninkrijk breekt hooguit enigszins en in alle voorlopigheid door waar mensen hun ikzucht⁵ afzweren en open gaan voor God en voor elkaar. Dat gebeurde rond Jezus. Het gebeurt nog steeds als mensen zich door Hem laten innemen en door zijn Geest gedreven voor vrede en gerechtigheid gaan leven en bereid zijn daar offers voor te brengen. Maar dat is toch niet wat we in Israël zien?

3) Geloof. Ik voel me verbonden met de Joden die in Nederland wonen of verblijven. Ik keur elke vorm van Jodenhaat, racisme en onrecht af. Maar als ik tegen antisemitisme ben, kan ik toch het racisme dat Palestijnen discrimineert, niet vergoelijken? Als ik de gaskamers van de tweede wereldoorlog afschuwelijk vind, kan ik toch het genocidale geweld tegen de bevolking in Gaza niet wegwuiven? Als ik tegen onrecht ben, kan ik toch het koloniseren van de westelijke Jordaanoever niet door de vingers zien? Al die dingen gebeuren onder verantwoordelijkheid van de staat Israël. Het is het beleid van zijn regering, het wordt uitgevoerd door zijn leger, het wordt gelegitimeerd door zijn rechtbanken. Met dat Israël voel ik me niet onopgeefbaar verbonden.

4) Een moreel voorbeeld. Het OT heeft ons veel goeds gebracht, maar behalve de evenredigheid van oog om oog vinden we er ook de grenzeloze wraak van Lamach (Gen 4: 23v). We lezen meermaals van het verslaan van vijanden en het uitroeien van alle Hethieten, Perizieten, Jebusieten enz, incl vrouwen en kinderen (bv Deut 20: 17). De tactiek van de verschroeide aarde leert Elia namens de HEER in 2 Kon 3: 19. Die dingen staan me in de Bijbel tegen. Ik kan ze wel als 'tijdgebonden' opvatten en enigszins relativeren, maar dat lijkt me een willekeurige en selectieve lezing van de Bijbel. Het lukt me niet om zulke passages met de God van Jezus en mijn geloof te verbinden. Vergelijkbare berichten in de krant vervullen me met dezelfde weerzin. Zo komt het dat de staat Israël mijn sympathie heeft verloren en die van vele anderen ook. Dat maakt me ook bezorgd: wat blijft er van volk en land over als het nog meer goodwill in de wereld verspeelt? Wat roept de Israëlische regering over zichzelf af?


Enkele conclusies:
Het is niet moeilijk om kritiek op Israël te hebben, maar het Palestijnse volk gaat ook niet vrij uit, en wijzelf in Europa al helemaal niet.

Wanneer je kritiek hebt, moet je wel een alternatief hebben en aangeven hoe het met Israël en de Palestijnen dan wel zou kunnen. Meestal komt men dan met de twee-staten-oplossing, maar daar gelooft men vooral buiten Israël in. Meer dan de helft van en Joden en Palestijnen ziet daar niets in. Maar een alternatief: een één-staat-oplossing - is dat nog levensvatbaar na alles wat er gebeurd is?

Moet de Israëlische regering onder druk gezet worden om het huidige geweld tegen de Palestijnen te stoppen? Natuurlijk, want het is buiten-proportioneel, maar dan ook de aanslag van Hamas op 7 okt 2023 veroordelen als een terroristische aanslag.

De PKN zou daar bij onze overheid op aan kunnen dringen. Helaas waagt PKN zich daar niet aan vanwege de gevoeligheden in eigen kring. Is dat laf, of wijs? De reden kan niet zijn dat het om een politiek onderwerp gaat, want bij de inval van Rusland in Oekraïne (24 feb 2022) was de PKN wel in staat om - een week later al - samen met de RKK een gebedsdienst te organiseren.

De Israëlische regering zal zich (uiteraard) weinig aan zulke oproepen gelegen laten liggen, zolang Hamas⁶ aan de macht is en een Palestijnse bestuur opeist over heel het gebied 'from the river to the sea' en de staat Israël niet erkent. Zo zitten beide partijen gevangen in een patstelling die ze zichzelf en elkaar aandoen.


-----
¹ Over Rusland en Oekraïne heb ik wel een mening. Dat zal wel zijn omdat zo duidelijk is, wie de agressor is. En omdat het ons direct aangaat: het is een oorlog die zo maar kan overslaan op EU en NAVO landen incl Nederland.
² Beweging en leer die een Joodse staat nastreeft in het gebied waar ttv koning David het koninkrijk Israël heeft gelegen.
³ Diaspora = verstrooiing, nl niet thuis in Israël, maar verspreid over vele landen.
⁴ In de Kerkorde artikel I.7 staat:  De kerk is geroepen gestalte te geven aan haar onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël. Als Christus-belijdende geloofsgemeenschap zoekt zij het gesprek met Israël inzake het verstaan van de Heilige Schrift, in het bijzonder betreffende de komst van het Koninkrijk van God.
2008: Een IP-nota, voluit:  Het Israëlisch-Palestijns conflict in de context van de Arabische wereld van het Midden-Oosten .
Daarin staat weliswaar dat de PKN zich inzet om schendingen van onrecht en geweld en schendingen van mensenrechten te benoemen, maar ik ben het nog niet tegen gekomen.
2014: Als pelgrims onderweg met Joden en Palestijnse christenen
2015: Uw Koninkrijk kome (2015) over relaties met Joden en Palestijnse christenen.
⁵ Eigenbelang, gelijkhebberij, geldingsdrang, vooroordelen, gekwetstheid, eerzucht, zelfmedelijden enz  In een woord: zonde.
⁶ Goede info over Hamas op de site van de NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid)