Meditaties

Ik ben de weg, de waarheid en het leven¹

(Zie ook algemene inleiding op de Ik-ben woorden)

 
1: Lectio - wat staat er wel en niet?

Context
In het voorafgaande (Joh 13: 33 - 38) sprak Jezus over zijn afscheid.  Dat roept vragen en verwarring op bij zijn leerlingen. Nu probeert Jezus hen gerust te stellen en voor te bereiden op wat komen gaat. Hij zegt: Wees niet ongerust, maar vertrouw op God en op Mij. In het huis van mijn Vader zijn veel kamers; zou Ik anders gezegd hebben dat Ik een plaats voor jullie gereed zal maken? 3 Wanneer Ik een plaats voor jullie gereedgemaakt heb, kom Ik terug. Dan zal Ik jullie met me meenemen, en dan zullen jullie zijn waar Ik ben. 4 Jullie kennen de weg naar waar Ik heen ga.’ 5 Toen zei Tomas: ‘Wij weten niet eens waar U naartoe gaat, Heer, hoe zouden we dan de weg daarheen kunnen weten?’ 6 Jezus zei: ‘Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Niemand kan bij de Vader komen dan door Mij. (NBV21)


2: Meditatio – overwegingen

Met het Vaderhuis is niet de hemel bedoeld, maar de tempel in Jeruzalem (Joh 2: 15v), symbool van Gods aanwezigheid. Jezus merkt op dat daar vele kamers (Gr monè) zijn. Niet dat de tempel een hotelfunctie heeft, alsof pelgrims daar kunnen overnachten. Maar wel zijn er vertrekken waar priesters de week dat ze dienst hebben verblijven, zaalruimtes waar de Hoge Raad (het grote Sanhedrin)  vergadert, kamers waar spullen liggen opgeslagen en in de aangebouwde burcht Antonia woont de tempelwacht (een Romeins garnizoen). Met zijn opmerking bedoelt Jezus, dat God ruimte en onderdak biedt aan vele mensen. Jezus' God is royaal. Wie gelooft is bij Hem welkom. Jezus is erop uit dat geloof bij mensen te wekken, allereerst bij zijn discipelen. In dit gedeelte probeert hij hun duidelijk te maken:

• Wat er gaat gebeuren: hij zal sterven en zijn discipelen achterlaten, maar na enige tijd terugkomen. Daarmee zijn de verschijningen op de Paasmorgen bedoeld en zijn aanwezigheid als Geest (Parakleet, Pleitbezorger - Joh 14: 18vv). Dus niet de wederkomst op het eind van de geschiedenis. Joh heeft geen hemelvaart en dus ook geen wederkomst.
• Waarom hij deze weg gaat: om de overmacht van Gods liefde aan het licht te brengen: Jezus blijft tot het bittere eind de liefdevolle, het geweld van mensen kan zijn liefde niet doven; zijn liefde komt zelfs dood en graf te boven. Zo wil Jezus zijn discipelen op een nieuwe manier met God verbinden (plaats bereiden). Niet langer zakelijk met Hem verbonden door regels en offers van dieren, maar door God voor Zich ingenomen. Namelijk door de liefde die Hij hun bewijst in het lijden en sterven van Jezus. 
• Wie het evangelie geloven, zeggen niet meer Heer of Koning tot God, maar roepen hem aan als Vader. Ze zien zichzelf niet meer als knechten (van een Heer) en onderdanen (van een Koning), maar als kinderen van een hemelse Vader. Het gaat Jezus erom zijn discipelen in net zo'n innige band met God te betrekken als hij zelf met God onderhoudt. Vgl Joh 14: 23 waar Jezus zegt: ‘Wanneer iemand Mij liefheeft zal hij zich houden aan wat Ik zeg, mijn Vader zal hem liefhebben en mijn Vader en Ik zullen bij hem komen en bij hem wonen (Gr monè als in 14: 2). Opnieuw is duidelijk dat dit niet om de hemel gaat, maar dat dit betrekking heeft op het leven van de discipelen op aarde.

De combinatie van de weg, de waarheid en het leven vinden we alleen hier in de Bijbel.³ Weg betekent hier de levens- en geloofsweg. In het OT is de weg de richting en route die de geboden / getuigenissen / inzettingen wijzen en die de gelovige Israëliet heeft te gaan (Ps 119: 27 - 34). Deze weg heeft met waarheid te maken: wie hem gaat moet eerlijk en oprecht zijn; zich van leugens en bedrog ver houden. Het is ook de ware weg: hij leidt (in principe) tot het doel: een gezegend leven, al kan het ook zo zijn dat de rechtvaardige veel lijden krijgt te verduren bv van mensen uit zijn omgeving.
Met de weg, de waarheid en het leven zijn niet drie verschillende dingen bedoeld. De drie woorden vullen elkaar aan en in hun gezamenlijkheid bedoelen ze zoiets als 'ik ben de betrouwbare weg ten leven'. Jezus zegt ahw Ik leg de verbinding met God. Ik breng je in de ware verhouding met mijn Vader: een echte relatie gekenmerkt door liefde. Oprecht en belangeloos.

Nadrukkelijk zegt Jezus: Ik, ik ben het door wie God dat bewerkt. Ik, ik ben de weg, de waarheid en het leven. Maw dit komt niet tot stand door het naleven van de wet met zijn zedelijke en rituele voorschriften, studie van de weg, bezoek van de synagoge, het brengen van offers in de tempel enz.⁴ Mozes en de profeten hebben dit niet kunnen brengen. Evenmin andere religieuze leiders van de wereld.


3: Oratio – een gebed

Heer Jezus

U brengt mij over
in de juiste verhouding
met God, uw Vader.
U verzekert mij van zijn liefde.
Ik geef mij gewonnen.
Mijn leven begint opnieuw:
voortaan Hij mijn Vader,
ik kind aan huis bij Hem.

Ik wil de weg gaan
die U hebt gebaand:
leven in vertrouwen op God,
met liefde voor de mensen,
en hoop voor de toekomst.

Bewaar mij bij de waarheid
dat U om mij geeft
als een vader om zijn kind:
ik nooit uit uw oog, 
uit uw gedachten, uit uw hart.
Wat er ook gebeurt.


4: Contemplatio – verstillen

God en Jezus, dat is twee, maar Vader en Zoon, dat is twee samen één, verbonden in liefde. Over en weer elkaar volledig toewijd. Jezus is niets zonder zijn Vader. God niets zonder zijn Zoon. Ze wonen ahw bij elkaar in.
Is dat het geheim van het leven, van een mens te zijn op aarde?
Is dat de manier om beeld van God te zijn (Gen 1: 27)? Was dat de bedoeling bij de schepping? Is dat de bestemming van mijn leven?


-----
¹  λέγει αὐτῷ [ὁ] Ἰησοῦς· ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή· οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν πατέρα εἰ μὴ δι’ ἐμοῦ. (NA28)
² Uitvoeriger over deze verzen, klik hier. of voor een andere meditatie: 
³ Het gaat dan om weg in de betekenis van pad. Dus niet weg in de zin van afwezig, verdwenen, weggestuurd enz.
De combinatie weg + waarheid in OT (Ps 86: 11 en 119: 30) en NT (Joh 16: 13, Gal 2: 14 en 21 Pe 2: 2)
De combinatie weg + leven in OT (Ps 26: 9; Spr 6: 23; 9: 6; 12: 28; 16: 7; Ez 3: 18v; 13: 22; 33: 9) en NT (Mat 7: 14).
De combinatie waarheid + leven in OT (geen) en NT (geen).
⁴  Want dan kun je ten onrechte denken dat je dichtbij God bent omdat je dat allemaal uiterlijk correct uitvoert terwijl je hart er niet bij is. Of omdat je het voor de mensen doet. Of omdat je denkt met je goede gedrag iets van God gedaan te krijgen. Het tegenovergestelde komt ook voor: iemand kan zich ver van God voelen omdat hij slechte dingen doet of toch wel probeert God te dienen maar daarin mislukt. Ook hij vergist zich (Luc 18: 9 - 14)