Bijbelse Verhalen en Thema's

Ik ben...
In het Johannes evangelie treffen we zeven zgn 'Ik-ben woorden' aan. Uitspraken van Jezus over zichzelf, waarin hij aangeeft wie hij is. Met man uit Nazareth, zoon van Maria en timmerman Jozef en broer van oa Jakobus (Mc 3: 21, Joh 7: 5) is niet alles gezegd. Wie hij is, hoe hij zichzelf verstaat en wat hij als zijn roeping ziet, dat moet onthuld, geopenbaard worden. De twaalf leerlingen krijgen dat geleidelijk aan door omdat ze met Jezus optrekken, hem horen en zien. Petrus raadt na verloop van tijd het geheim van Jezus.

• Bij de synoptici zegt hij:  U bent de Christus. (Mc 8: 27 parr). 
• In het Johannes evangelie: ' wij geloven en weten dat U de heilige van God bent.’ (Joh 6: 68v NBV21).

Die titels bestonden al langer, hadden een betekenis. Maar betekenen ze hetzelfde als ze op Jezus slaan?

• Bij Mat, Mc en Luc blijkt dat Jezus nog heel wat uitleggen moet, om de twaalf duidelijk te maken wat voor Christus hij is. Dat hij lijden en sterven moet, is voor hen niet te vatten.
• Bij Joh zijn het oa de ik ben woorden die de titel heilige Gods verder uit diepen.

Het zijn er zeven¹
 

Tekst	Ik-ben	zie ook
Joh 6: 35	het brood des levens	Joh 6: 41.48.51
Joh 8: 12	het licht der wereld	(9: 5 - zonder egoo - ik)
Joh 10: 7	de deur voor de schapen	Joh 10:9
Joh 10: 11	de goede herder	Joh 10: 14
Joh 11: 25v	de opstanding en het leven	---
Joh 14: 6	de weg, de waarheid en het leven	---
Joh 15: 1	de ware wijnstok	Joh 15: 5

Het gaat om eenvoudige korte zinnetjes: de eerste helft is telkens 'ik ben'. Dan volgt de beeldhelft, bv het brood des levens.
Grammaticaal: ik (onderwerp) + ben (persoonsvorm) + het brood des levens (naamwoordelijk deel van het gezegde). Alles na 'ik' heet ook wel het predicaat.
Geen van deze zeven uitspraken vinden we bij de andere evangelisten², noch bij Paulus of de andere briefschrijvers.³

Klemtoon
Om ik ben te zeggen is in het Grieks alleen het woordje eimi (ik ben) voldoende, het woordje ik (egoo) zit er ahw bij in. Wanneer iemand het er toch bij zegt (dus: egoo eimi), dan doet hij dat om alle nadruk op zichzelf te leggen.  IK, ik ben het brood des levens. Maw: bij mij moet je zijn, (en niet bij...). Jezus presenteert zich als de vervulling van alles wat een mens nodig heeft. Hij is de enige, exclusieve redder,  het Woord dat (bij) God was (Joh 1: 1 - 4 + 14), de Zoon van God (Joh 1: 34.50; 3: 18; 5; 25; 11: 4.27; 20: 31). Zijn goddelijke status blijkt ook uit Joh 8: 58: ‘Werkelijk, Ik verzeker u,’ antwoordde Jezus, ‘Ik ben van voor de tijd dat Abraham er was.’ (NBV21)

Door egoo eimi te zeggen maakt Jezus zich (haast) aan God gelijk. Dat blijkt ook uit een vergelijking met Ex 3:13v. Daarop zeide Mozes tot God: Maar wanneer ik tot de Israëlieten kom en hun zeg: De God uwer vaderen heeft mij tot u gezonden, en zij mij vragen: hoe is zijn naam - wat moet ik hun dan antwoorden? Toen zeide God tot Mozes: Ik ben, die Ik ben.  (Hebr ehjeh esjer ehjeh). En Hij zeide: Aldus zult gij tot de Israëlieten zeggen: Ik ben heeft mij tot u gezonden. (NBG51)⁴. Een andere belangrijke tekst is Jes 43: 11 Waar de profeet namens God zegt: Ik, Ik ben de HEER! Buiten Mij is er niemand die redt. (NBV21)  letterlijk: ik, ik Jahweh.

Dit wordt binnen het Joh evangelie versterkt door ik-woorden zonder predikaat. De meest opvallende is Joh 8: 58: nog voor Abraham was, ben ik.. (verder nog abslute ik-ben woorden in Joh 8: 24.25; 13: 19 en 18: 6) 

Het gaat om dingen die iedereen kent: brood, licht, herder, wijnstok enz.. Je zou kunnen denken: het gaat om het eenvoudige. Maar er zijn zoveel eenvoudige dingen: een stoel, een wolk, een appel. Waarom deze zeven gekozen? De eerste twee - brood en licht - geven het al aan. Het gaat om basale, levensnoodzakelijke dingen. Wie kan zonder brood, zonder licht? Dat onmisbare zit ook in de overige beeldhelften. (zie bij afzonderlijke meditaties). Deze beeldhelften moeten we ook zien tegen de achtergrond van het OT: brood en manna bv.

Die zeven eenvoudige, onmisbare dingen blijken toch niet zo eenvoudig. In vijf gevallen komt er ter verduidelijking een nadere omschrijving bij: brood + des levens, licht + der wereld, deur + voor de schapen; herder + goede, wijnstok + ware. In twee gevallen komen er woorden bij die ongeveer hetzelfde betekenen (synoniemen): opstanding // leven; weg // waarheid // leven.
Ook de context draagt bij aan de betekenis. Het is niet goed deze uitspraken uit hun verband los te maken en als zelfstandige spreuken op te vatten.

Zeven
Er zijn zeven Ik-ben woorden. Jezus heeft er vast meer uitgesproken, maar Joh beperkt zich. Aan deze zeven hebben we genoeg (Joh 20: 30v). Zeven is het getal dat aangeeft dat iets compleet is. Het staat voor volheid en totaliteit.: 1 Sam 2: 5b; Ruth 4: 15; Deut 7: 1; Gen 2: 3.
Opvallend is, dat Joh evenzoveel wonderen of tekenen vertelt. Drie van die wonderen en drie van de Ik-ben woorden staan in hetzelfde verband. 
Een relatie van de vier overige wonderen met de vier overige Ik-ben woorden is minder duidelijk.
 

	Teken	Ik-ben...
Joh 2: 1 - 11	water wordt wijn	de ware wijnstok (?)
Joh 4: 46 - 54	genezing vd zoon vd hoveling	de deur (??)
Joh 5: 1- 15	genezing vd verlamde man, Bethesda	de goede herder (?)
Joh 6: 1 - 13	spijziging van de vijfduizend	brood des levens  (zelfde verband)
Joh 6: 16 - 21	wandelen op het water	de weg, de waarheid en het leven (??)
Joh 9: 1 - 7	genezing vd blindgeborene	het licht der wereld (zelfde verband)
Joh 11: 1 - 44	Lazarus uit de doden opgewekt	de opstanding en het leven  (zelfde verband)

Buiten deze zeven komt ego eimi of eimi veel vaker voor in Joh.²
-----
¹ Er is ook wel aan een achtste gedacht, nl in Joh 18:37v. Daar staat: koning ben ik (βασιλεύς εἰμι ἐγὼ). Maar deze woordvolgorde is precies omgekeerd tov alle ik- ben woorden
² Wel vinden we buiten het Joh

• 'ik ben het (niet) ' (Mat 14: 27; 26: 22.25; Mc 6: 50; 13: 6; 14: 62; Luc 21: 8; 22: 70; 24: 39; Hnd 10; 21;)
• ik ben + naam of omschrijving (Mat 22: 32; 24: 5; Luc 1: 19; Hnd 9: 5; 22: 3.8; 26: 15.29; Opb 1: 8.17; 2: 23; 21: 6; 22: 16
• ik ben + met u (Hnd 18: 10)

³ Daarnaast komt ook de omgekeerde volgorde voor (eimi egoo)
* (Jezus) '...waar ik ben, daar...' (7: 34.36; 12: 26; 14: 3; 17: 24); verder nog 18: 36.
* (Joh de Doper) Ik ben het niet  (Joh 1: 27; 3: 28; Hnd 13: 25)
* (Paulus) Ik ben Paulus  (Hnd 27: 23; Rom 11: 13; 1 Ti 1: 15)
⁴ De Griekse vertaling van het OT, de LXX, heeft dat weergegeven met Ik ben de Zijnde (of Hij die is) en zo zul je tot de zonen van Israël zeggen: de Zijnde (of Hij die is) heeft mij gezonden tot jullie.