Geestelijke Biografie

Open brief aan God

God, ik moet van U afscheid nemen. Niet dat ik niet meer geloof, maar dat woordje ‘GOD’ zit me in de weg. Er klinkt zoveel in door, waar ik niets mee kan: meest van al de voorstelling van een Opperwezen. De Schepper die alles maakte. Die de loop van de geschiedenis bestuurt. Die noodlot en toeval beheerst. Die regen en droogte, ziekte en gezondheid, rijkdom en armoede enz over ons brengt. Die met alles een bedoeling heeft. Die af en toe op wonderlijke wijze ingrijpt. Die mensen verkiest en verwerpt.

Ik weet wel dat God niet uw echte naam is. God is een soortnaam, meervoud goden (Hebr El - Elohiem). U heet veel liever Jahweh, Hebreeuws voor 'Ik ben die ik ben, Ik zal er zijn' (Ex 3: 14). Meestal weergegeven met HEERE (SV), HEER (NBV21) of HERE (NBG51)¹. Ik leerde echter dat uw naam een bijstelling is bij de soortnaam God (El). Jahweh moest je lezen als een nadere precisering bij datgene wat mensen gewoonlijk onder goden (Elohiem) verstaan.

• Ooit in de tijd van de Bijbel waren dat de natuurkrachten als storm, vuur, vruchtbaarheid enz, die werden als elohiem vereerd.
• Later - onder invloed van Griekse filosofen en westerse denkers op zoek naar het ene oer-principe van de werkelijkheid - werd dat bij ons het Opperwezen.
  Ook wel De Almachtige. De Alwetende, De Alomtegenwoordige. De Eeuwige. De Schepper. Het Ene. Het Al. Het hoogste zijnde. Het Zijn.

Over dat Opperwezen weten wij mensen veel te te bedenken, te beweren en zelfs te bewijzen nog voor U ook maar één woord gesproken hebt. Uw veelbelovende Naam Jahweh preciseert niets meer aan onze eigenmachtige invulling van het Godsbeeld. Van een bijstelling door Jezus komt het niet of nauwelijks. Uw liefdevolle en genadige kant breken niet uit dat abstracte concept. Die blijven opgesloten in dat massieve beeld van een Almachtig Opperwezen, even grillig als ongenaakbaar. Dat zet me direct al op het verkeerde been. Ik loop ermee vast. 

Het ergste zijn de waaroms die met het Opperwezen onvermijdelijk gegeven zijn:  'U Almachtige Schepper, die al wat is laat bestaan en al wat gebeurt laat geschieden', waarom hebt U nog altijd niet een einde gemaakt aan het mateloze lijden van mensen?² Antwoorden vond ik niet. Geen 'daarom' dat er mee door kan.
Ik ging ook dingen van U verwachten:

• Eerst concrete zaken, ik bad om genezing, hulp, welvaart en andere dingen 
• Later meer geestelijke dingen: een woord, inzicht, raad, leiding.
• Tenslotte nog vager: ik hoopte op een gevoel van kracht, licht, vrede, van vriendschap, van uw nabijheid in stilte.
• Tenslotte ging het stormen maar toen het erop aan kwam, gebeurde er niets. 
  Een verbijsterende ervaring. Ik ben ontgoocheld omdat ik U niet vond.
  Ik realiseer me dat ik de beste jaren van mijn leven verspilde aan een illusie. 

Het maakte me boos op U, in mezelf gekeerd, stil, moe en somber. En zolang ik dat woordje GOD gebruik, blijf ik depri. Het wordt nog m’n ondergang als ik daaraan vasthoud. Alles gaat kapot in mijzelf, in de relaties met  mensen die me dierbaar zijn en met eigenlijk iedereen. Daarom moet ik afscheid van U nemen. Te meer omdat het geen zin heeft om boos te blijven op een aangeprate constructie, een filosofisch verzinsel, een afgodsbeeld. Het is dwaas me te laten verteren door iets dat alleen in mijn gedachten bestaat, maar niet daarbuiten in het echt. 

Ik geloof nog wel, nl in de geestelijke, onzichtbare wereld van liefde en vriendschap, in de waarde van dienen, delen, vergeven, omzien naar elkaar, trouw, eerlijkheid, respect, in het streven naar vrede, gerechtigheid en behoud van de schepping. Is dat het, waar het eigenlijk om zou moeten gaan in kerk en geloof: de goede waarden en normen voor het leven? De Bijbelse verhalen van Mozes en de profeten over Jahweh gaan in die richting. De boodschap van Jezus over 'een andere, betere wereld die mogelijk is' nog veel sterker. Het is in elk geval de moeite van het proberen waard. De gedachte alleen al doet me goed, maakt het vrijer, lichter, blijer in mijn hart. Zou dit het zijn waar het in het leven op aankomt? Het geheim van de werkelijkheid?

Ik kan het geloven niet laten en vermoed, dat het gaat om iets dat groter is dan mezelf. Dat ik me daaraan kan en moet overgeven omdat het m’n oorsprong is en m’n bestemming. En als ik dat niet doe, dat ik dan m’n roeping misloop en mezelf ongelukkig maak en anderen in mijn val meetrek. Of mijn vermoeden van iets 'groter dan mijzelf' wensdenken is of echt bestaat in de werkelijkheid? Dat valt niet met zekerheid te zeggen.

• Het is een geloof om het wensdenken te noemen.
• Het is ook een geloof als je het werkelijkheid noemt.

-----
¹ Het is een gemiste kans dat de StatenVertalers uw Naam niet onververtaald lieten, maar met Heer meenden te moeten vertalen. Dat was een ongelukkige keus, omdat heer ook een soortnaam is (meervoud heren). Heren zijn machthebbers: koningen en keizers die de wereld naar hun hand zetten. Zo klinkt in HERE als vanzelf het beeld mee van het Almachtige Opperwezen. Die foute vertaalbeslissing was weloverwogen. Voor de vertalers  waren God en het Opperwezen en Jahweh een en hetzelfde. Dus was het logisch de naam Jahweh met HEERE weer te geven.
Dat ligt iets anders met de oudste christelijke belijdenis 'Jezus (is) Heer'. Dan is het beeld van een dienende Jezus - als een vervloekte gestorven aan een kruis - zo bepalend, dat het niet in je opkomt om bij Heer aan het Almachtige Opperwezen te denken. 'Jezus is Heer'  zeggen, betekent hem ondanks zijn vernedering de hoogste eer geven, hem tot heer en meester verklaren en daarmee van jezelf zeggen dat je zijn knecht, leerling, dienaar of slaaf bent. Het is vooral een politieke uitspraak. Het is een manier om te zeggen dat niet de keizer in Rome (of Trump in Washington of Poetin in Moskou) jouw baas is, maar dat je bij Jezus wilt horen. Dat je waarschijnlijk niet je zin krijgt of die kunt doorzetten, maar een verliezer bent (in deze wereld) en een kruis krijgt te dragen.
² Vergelijkbare vragen: 'U die alles kunt', waarom laat U de ellende voortduren en zelfs steeds meer uit de hand lopen?  'U die alle dingen weet', waarom bent U toch ooit aan mensen begonnen?
³ Zeker is gids ook een soortnaam net als God, maar minder beladen. Met gids is nog maar weinig gezegd; alles ligt nog open voor de precisering, de invulling die het van Jezus krijgt.
De titel gids sluit aan bij Jezus als 'Leidsman en Voleinder van het geloof' (Hebr 12: 2), de goede Herder (Joh 10) en bij geloof als navolging
⁴ Paulus noemt Jezus het beeld van de onzichtbare God (Kol 1: 15)