Meditaties

De zesde zaligspreking¹
(zie ook algemene inleiding op zaligsprekingen)

1: Lectio - wat staat er wel en niet?

2: Meditatio – overwegingen

Voor wie? 
Rein of zuiver (Gr katharos) van hart zijn mensen die in hun hart (ziel, geweten) God liefhebben, helemaal op zijn wil zijn afgestemd en niets liever willen dan die te doen: Ps 51: 12v, Ps 73: 1; Ps 24: 3v. In het OT  heten zij ook wel de oprechten van hart (Ps 7: 11), mensen die met een volkomen hart (2 Kron 19: 9), onverdeeld (Ps 119: 80) aan God zijn toegewijd en Hem dienen met 'heel hun hart' (Dt 6: 5) (Jes 38: 3).
Die volkomen toewijding is het logische gevolg van het geloof aan de HERE die de enige God is. Een verdeeld hart houdt er meerdere goden op na en is dus onzuiver, onrein, niet volkomen maar verdeeld, arglistig, verhard, onbesneden, hoogmoedig, trots enz. 
Die volkomen toewijding blijkt in de praktijk maar zelden voor te komen. Vandaar de noodzaak van berouw, bekering, vergeving en verzoening. De profeet Ezechiël gaat nog verder en zegt dat er zelfs een nieuw hart (Ez 36: 26) voor nodig is, en dat God daar voor zal zorgen.  Het evangelie zegt, dat God die vernieuwing mogelijk heeft maakt door het geloof in Jezus: 1 Pe 1: 22. (hoe dat werkt: zie sleutelverhaal) Wie zijn hart gezuiverd heeft (Hebr 10: 22) is een opnieuw geboren mens (Nicodemus, Joh 3) en komt aan de zuivere godsdienst toe (Jak 1: 27).²

Zo leven is niet wat in de mode is. De weg van de wereld neemt niet God als uitgangspunt, maar is gericht op (verafgoodt) de vrijheid van het eigen ik: zelfontpooiing, zelfbehoud, zelfverdediging, ikzucht, egocentrisme enz.³ Het vergeet dat vrijheid niet los van verantwoordelijkheid kan bestaan. Wie zichzelf wil worden moet met hart en ziel afgestemd zijn op de wil van God. De ware vrijheid vind je niet in het helemaal je eigen gang gaan, maar in de overgave aan de Geest van Christus, de dienst aan de ander. Zie bv Albert Schweitzer die bepaald niet leefde voor enkel hier en nu, of om zoveel mogelijk te genieten. Toch was hij een gelukkig man.

Mensen met een rein en zuiver hart zijn er rond Jezus. Niet dat zij perfecte heiligen zijn, ze vallen zichzelf en anderen vaak genoeg tegen, maar ze geloven in Gods vergevende liefde. En daarom beginnen ze elke dag opnieuw met proberen te leven naar Zijn wil en bedoelingen. 

Jezus zegt tegen hen: zij (jullie) zullen God zien. Zij en niet de mensen bij wie het om ik, mij en mezelf draait. Die menen wel het geluk na te streven en zijn er druk mee, maar uitgerekend zij zullen het ultieme geluk (God zien) mislopen.

Een merkwaardige belofte
Wat is 'God zien' ? Daarmee bedoelt Jezus natuurlijk niet, dat onze nieuwsgierigheid naar God nog eens bevredigd wordt en dat we Hem kunnen bekijken. Dat is helemaal de verkeerde houding: te afstandelijk. Voor zulke objectiverende ogen woont God in een ontoegankelijk licht (1 Tim 6: 16). 

De Bijbel vertelt dat die afstandelijk-nieuwsgierige-wantrouwige houding met Adam en Eva begonnen is. Zij verborgen zich voor God nadat ze de verboden vrucht van de boom van kennis van goed en kwaad hadden gegeten.(Gen 3). Hun toestand van vervreemding is nog steeds de onze: door een onzuiver of onrein hart is de vertrouwelijke omgang met God verloren gegaan. Volgens het OT heeft slechts Mozes Hem van nabij meegemaakt (Ex 33: 18 - 23; Deut 34: 10). Bij anderen is de ervaring van Gods nabijheid doorgaans een bemiddelde (doornstruik Ex 3), dromen (Zach), de overweldigende natuur (Job 19:25−27). In het NT heet God de Onzienlijke (Hebr 11: 27) die een ontoegankelijk licht bewoont (1 Tim 1: 17).

Jezus
Jezus is het, die een volkomen rein of zuiver hart heeft. Hij leeft in een bijzonder intieme relatie met God die hij Vader noemt, en God noemt hem mijn Zoon. Deze verbondenheid is tegen het zere been van mensen: zij hangen  hem aan het kruis. Daar ziet Jezus niets van God, maar roept hij uit 'mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten?' (Ps 22: 2). Zo hield hij vast aan God toen deze hem overgaf aan graf en dood. Op de Paasmorgen roept God hem terug uit de dood en geeft hem de hoogste plaats: aan zijn rechterhand. Hij ziet God.

Wanneer?
* Toen
Jezus zag in zijn volgelingen mensen met een zuiver / rein hart. Zo sprak hij ze aan, terwijl ze dat niet waren zoals hij dat was:

• Zij niet zuiver, maar vermengd met ikzucht.
• Hij volmaakt: in hem geen andere wil, dan om God lief te hebben en alleen te willen wat Hij wil.

Maar zij hebben toen God gezien: Hij treedt reddend op in Jezus' genezingen, wetsuitleg, vergeving en tenslotte zijn dood aan het kruis. Johannes schrijft later dat wie Jezus ziet, zijn hemelse Vader heeft gezien. (Joh 1: 18).

* Pasen
God zien is zijn redding zien en zelfs God zien. Jezus maakt allebei mee. Hij werd gered door God op een manier zoals nog nooit iemand door Hem gered was: opgewekt uit het dodenrijk is hij nu bij hem in de hemel.

* Ooit
De volgelingen van Jezus, de mensen met een zuiver, rein hart, zullen net als Jezus God zien. God zal ook hen redden van de dood en ze laten delen in het nieuwe leven in een vernieuwde schepping. Dat zal ooit, op God tijd, op het einde der tijden gebeuren. Johannes schrijft  Geliefde broeders en zusters, wij zijn nu al kinderen van God. Wat we zullen zijn is nog niet geopenbaard, maar we weten dat we aan Hem gelijk zullen zijn wanneer Hij zal verschijnen, want dan zien we Hem zoals Hij is. Ieder die dit vol vertrouwen van Hem verwacht maakt zich rein, zoals ook Jezus rein is. (1 Joh 3: 2v NBV21) Bij Paulus lezen we in 1 Kor 13: 2 Nu zien we nog maar een afspiegeling, een raadselachtig beeld, maar straks staan we oog in oog.  Het laatste boek van de Bijbel eindigt met: Zijn dienaren zullen Hem vereren en Hem met eigen ogen zien, en zijn naam staat op hun voorhoofd. (Opb 22: 4) 

* Vandaag en morgen
God zien betekent allereerst: zien soms even (Huub Oosterhuis). Dwz ervaren dat God er werkelijk is, jouw helpend, reddend, bemoedigend nabij in je leven. De ervaring dat het goed is om op zijn Geest afgestemd te zijn en Gods wil proberen te doen. Het is zijn zegen ervaren, vgl Ps 24.

 

3: Oratio – een gebed

Heer,
U zien...
dat is uw redding ondervinden:
hulp in moeilijkheden
genezing in ziekte
brood in honger
vrienden als het eenzaam is
een einde aan geweld en oorlog
regen na droogte.
Concrete dingen

Maar God
die kinderlijk eenvoudig blik,
dat lukt me niet meer.
Uw invloed op het materiële
is voor mensen verborgen.

Ik zoek U in het geestelijke
Ik verlang ik ernaar
U te zien
uw nabijheid te ervaren
uw wijsheid te ontvangen
uw kracht die mijn leven vernieuwt
het geloof dat blij maakt

Doe mij zien 
al is het maar voor even
dat U er bent.

En als het de eigenwijsheid van mijn hart is
dat het zien blokkeert,
wijs me dan terecht
vergeef het verkeerde
en laat me weer leven in uw licht.


4: Contemplatio – verstillen

Gods invloed op het materiële is verborgen. Niet aanwijsbaar. Door alles wat we weten, lijkt er geen ruimte te zijn voor andere dan puur materiële factoren. De vraag komt op: geldt dat niet net zo goed voor het geestelijke? Gedachten, gevoelens, kennis, intuïtie bestaan en functioneren immers niet zonder het materiële van hersenen, zenuwen, eiwitten, vitamines en electrische stroompjes? Antwoord: God is in beide opzichten de Onzienlijke. Zijn invloed is op beide terreinen niet te zien, maar kan alleen maar geloofd worden.
Inzicht: het gaat om de binnenkant: een zuiver hart dat op God is afgestemd om zijn wil te doen.  Misschien dat we dan - zo levend - soms de vrijmoedigheid hebben om van iets concreets of geestelijks te zeggen dat daarin God was.

-----

¹ μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν θεὸν ὄψονται.
² Zie ook: 1 Tim 1: 5 en 3: 9; 2 Tim 1: 3 en 2: 22; Titus 1: 15
³ Volgens internet zijn er 1682 woorden die met zelf beginnen.