Meditaties

1: Lectio - wat staat er wel en niet?

Joh 8: 12
‘Ik ben het licht der wereld; wie Mij volgt, zal nimmer in de duisternis wandelen, maar hij zal het licht des levens hebben.’ (NBG51)

2: Meditatio – overwegingen
Licht der wereld
De uitdrukking als zelfaanduiding² van Jezus komt alleen hier voor. In Joh 9: 5 (Zolang ik in de wereld ben ben ik het licht der wereld) ontbreekt het 'overbodige'  egoo.

Context
Joh 8: 12 staat op zichzelf. Er is geen inhoudelijke relatie met het voorafgaande (de overspelige vrouw - Joh 8: 1 - 11). Het verband met het volgende betreft niet 'het licht der wereld' maar dat Jezus over zichzelf getuigt. Daarover ontstaat een twistgesprek met de Farizeeën (Joh 8: 13 - 20). De context levert dus niets op dat ons helpt bij de interpretatie van dit vers.
Mogelijk is dat de reden geweest. dat de evangelist deze uitdrukking nog een keer Jezus in de mond legt, nl. bij de genezing van de blindgeborene. Daar levert de context wel inzicht op voor de vraag wat 'licht der wereld' betekent en waarom Jezus zich zo noemt. 

Licht
Het OT vertelt dat God op de eerste dag van de schepping het licht maakt (Gen 1: 3 - 5). Licht is dan allereerst het licht van de zon, het daglicht dat wandelen, werken, enz mogelijk maakt. Dat is het ook voor Jezus. Hij zegt: Wie overdag loopt, struikelt niet, want hij ziet het licht van deze wereld, maar wie ’s nachts loopt, struikelt doordat hij geen licht heeft.’ (Joh 11: 9v NBV21).
Maar licht is ook vol symboliek: het staat voor het goede, voor geluk, leven en heil. Het donker, de duisternis, de nacht is symbool voor rampspoed en dood (bv Job 30: 26)
Daarmee staat in verband dat licht nodig is om de goede weg in het leven te vinden is: het levenslicht. Een mens die dat niet heeft, leeft in het duister en moet zijn weg op de tast vinden. Hij zal verdwalen en komen te vallen.(Spr 4: 18v)
Een extra moeilijkheid ontstaat als iemand niet het levenslicht heeft, maar toch meent erover te beschikken. (Jes 5: 20v) Zo ook de Farizeeën die menen te weten hoe het moet en hoort, maar zich daarin vergissen: ze leggen de mensen allerlei zware lasten op. Van hen mag er van alles niet op de rustdag. De blindgeborene zou zijn gebrek hebben gekregen vanwege een zonde in de toekomst, of vanwege zijn ouders in het verleden. En ondertussen zien ze niet wat de blindgeborene wel ziet: dat Jezus het licht der wereld is (Joh 9).

Duisternis
Om welke duisternis gaat het? We kunnen denken aan:

• niet weten wat je bestemming is: ipv God en je naaste lief te hebben je hart en geweten afsluiten en naar andere stemmen luisteren.
• je vrije wil - bedoeld om de juiste keuzes te maken tussen goed en kwaad - niet goed gebruiken.
• de druk van schuld en schaamte, van lijden en dood, van zorgen en verdriet, van zinloosheid en godverlatenheid.

De mensen hebben soms liever de duisternis, dan het licht (Joh 1: 5.11; 3: 19-21); liever de leugen dan de waarheid. Liever hun ziekte dan iemand die de vinger op de zere plek legt. 
Hun verzet blijkt uit onwil en ongeloof (Joh 8 twistgesprek met de Farizeeën; Joh 9 onenigheid met de Farizeeën: genezen op sabbat). Het loopt uit op een climax: tegenwerking, spot, schijnproces, doodstraf, kruisdood van Jezus. Jezus wist dat hij verzet zou oproepen en zijn provoceren met de dood moest bekopen. Hij is het niet uit de weg gegaan. Door deze confrontatie komt aan het licht, wie en wat een mens is. Tot een oordeel ben Ik in deze wereld gekomen, opdat wie niet zien, zien mogen, en wie zien, blind worden. (Joh 9: 39)

Hoezo is Jezus het licht der wereld?
Vanwege de duisternis in de wereld spraken de profeten van een Redder die het licht zou terug brengen: Jes 9: 1v. Jezus ziet zichzelf als door God gezonden als het licht der wereld (Joh 12: 35v.46; Joh 1: 4.5.9). 
Het licht der wereld betekent dat het bedoeld is voor ieder mens op aarde. Jezus is het waarachtige licht dat (in principe) ieder mens verlicht (Joh 1: 10).³
In de praktijk komt het op geloof aan. Jezus geloven = hem aannemen als het licht der wereld (voor iedereen) = het licht des levens (persoonlijk) krijgen.

Het licht der wereld / des levens 
dat is voor de zondares (Joh 8: 1 – 12)

• dat Jezus het voor haar opneemt (wie zonder zonde is werpe de eerste steen  - Joh 8:7)
• en hij haar niet veroordeelt, maar laat gaan (8: 11 - ga heen en zondig niet weer)

dat is voor de blindgeborene (Joh 9: 1 - 41)

• dat hij leert dat zijn handicap geen straf is voor zonde (Joh 9: 3),
• het herstel van het gezichtsvermogen (letterlijk)
• en figuurlijk: zijn ogen zijn nu ook open gegaan voor wie Jezus is: een profeet (Joh 9: 17), hij komt van God (Joh 9: 33), hij is de Zoon des Mensen (Joh 9: 35), zijn Heer (Joh 9: 36 en 38).

dat is voor ons

• beseffen dat het geweld dat Jezus aan het kruis bracht, ook in ieder van ons schuilt. Jezus heeft dat willens en wetens opgeroepen, geprovoceerd en daarmee onze kwaal aan het licht gebracht.
• goed zien dat Hij ons niet om ons geweld heeft vervloekt, maar het in zijn liefde tot uiterste, tot in de dood gedragen heeft. Deze liefde is echt, is er niet uit te slaan.
• beschaamd realiseren wat een geweld er in ons schuilt, oog krijgen voor het duister in je leven, door de grond gaan van schaamte omdat je niet meer weet waar je het zoeken moet.
• ontdekken: Hij wilde het hebben en hij kon het hebben: hij staat eruit op! (Pasen)
• verrast worden en geloven dat Hij leeft, dat zijn liefde ongebroken is en nog steeds naar je uitgaat. Dat je in zijn licht mag leven⁴. 
• Dat doe je door voortaan aan Jezus een voorbeeld⁵  te nemen: in zijn liefde voor mensen en voor God moeten wij hem navolgen. Dan zijn we zijn leerlingen en leven we in het licht.

Tenslotte
Bij 'licht des levens' ligt de nadruk vooral op de goede dingen doen in dit leven; het kwade nalaten. Toch is met leven niet alleen aan het leven op aarde bedoeld. Het gaat verder. Net als brood des levens is licht des levens iets dat je als mens ontvangt en dat bij je blijft al je levensdagen. Ook die allerlaatste als je sterven moet val je niet ten prooi aan het duister van de dood; het licht des levens is opstandingslicht.

 
3: Oratio – een gebed

O God

Zijn we ontrouw, hebzucht,
leugens, vooroordelen
zo gewoon gaan vinden
dat het voor ons licht als de dag is?

Voor U is het duisternis
als mensen hun hart afsluiten
voor uw wil en bedoelingen
en elkaar te kort doen.

Met gevaar voor eigen leven
heeft Jezus uw licht
ingedragen in onze duisternis:
uw liefde niemand onthouden

Hoe bestaat het
dat wij hém het kruis aandeden?
Zijn we dan zo blind?
Zo in de greep van het duister?

O God, open ons de ogen:
dat wij niet alleen onze blindheid zien
maar ook uw liefde
die ons geweld te boven komt.

Neem ons weer aan als uw kinderen.
Leef in ons met uw heilige Geest,
maak ons doof voor de stem van het kwade
en doe ons weer leven in uw licht.



4: Contemplatio – verstillen
Als ik in Jezus geloof, is het donker in mijn hart en ziel nog lang niet uitgeschakeld. Maar nu hoef ik het niet langer te verdringen naar het onderbewuste of het leugenachtig te ontkennen. Dat is het verschil met nog niet van Gods liefde weten. Nu mag het negatieve wel aan de dag, in het licht komen, het mag waar zijn. Ik kan het rustig onder ogen zien en toegeven dat er van alles aan mij niet deugt. Desondanks weet ik mij geliefd. In het geloof vind ik de ruimte om mijn schaduwkanten eigen te maken en steeds meer te beheersen.

-----
¹ ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου· ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ οὐ μὴ περιπατήσῃ ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ’ ἕξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς. (NA28)
² De uitdrukking licht der wereld komt buiten deze plaats alleen nog voor in Mat 5: 14 Gij zijt het licht der wereld. Een stad, die op een berg ligt, kan niet verborgen blijven. (NBG51). In Mat is het geen uitspraak van Jezus over zichzelf, maar een naam of betekenis die hij geeft aan zijn leerlingen.
³ Johannes de Doper was getuige, aankondiger van het licht, niet het licht zelf (1:7v). Elders heet hij een kaars of lamp (5: 35).
⁴ In de cultische taal van destijds: Jezus is het lam Gods (Joh 1: 29.36) dat de zonde der wereld draagt. Door hem is er verzoening (1 Joh 2: 2; 4: 10) dwz door hem weet God ons zover te krijgen dat we de duisternis achter ons laten en in het licht gaan leven. Niet langer vervreemd van God en van elkaar maar verzoend met God en in vrede met elkaar.
⁵ De evangelist legt daar in zijn eerste brief veel nadruk op. God is licht (1 Joh 1: 5), God/Jezus is in het licht (1 Joh 1: 7) het ware licht schijnt (1 Joh 2: 8) de duisternis gaat voorbij. Daarom je broeder liefhebben = in het licht zijn <>  in de duisternis zijn = je broeder haten 1 Joh 2: 8 - 10)