Politieke Ideologieën

Democratie
Sinds de Franse revolutie is het in de Westerse wereld gebruikelijk dat kerk en staat gescheiden zijn, dwz het bestuur over die beide liggen niet in handen van dezelfde persoon of personen. In ons land werden 1798 alle geloofsgemeenschappen voor de wet gelijk.
Het principe kan op verschillende wijze worden ingericht

• laïcisme. Een zeer strikte scheiding van kerk en staat; de openbare ruimte strikt neutraal. bv geen godsdienstonderwijs op scholen. (Frankrijk)
• staatsgodsdienst. De overheid geeft ruimte aan alle godsdiensten, maar bevoordeelt er een in het bijzonder: de staatskerk (Engeland).
• samenwerking. De overheid ziet de waarde van de kerk in en werkt samen met religieuze instanties, bv financiering van christelijk onderwijs, christelijke GGZinstellingen (Nederland).

Theocratie
Deze drie vormen gaan prima samen met verkiezingen en een scheiding der machten, kortom met een democratie. Dat ligt heel anders n het geval van een theocratie. Dan ligt de hoogste macht bij God, dwz bij diens vertegenwoordigers op aarde. Zij gaan over de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht. Voor deze leiders wegen de goddelijke wetten en voorschriften zwaarder dan de wil van het volk. In die zin zou je een theocratie ook een dictatuur kunnen noemen. Voor wie anders denkt en doet is geen ruimte, zelfs niet als het de meerderheid van de bevolking is.  Actuele voorbeelden: 

• Iran olv de hoogste geestelijke leider, de ayatollah (Sjiïtische Islam)
• Saoedi Arabië olv de koning (Wahabisme, een stroming binnen de Soennitische Islam)
  In deze landen is de wetgeving (Sharia) gebaseerd op de Koran en de Soenna, strekt zich uit over kledingvoorschriften, relaties, gender enz. Lijf- en doodstraf behoren tot de mogelijkheden.
• Het kleinste land ter wereld, met minder dan 1.000 inwoners: Vaticaanstad olv de paus

Voorbeelden uit het verleden:

• de Farao van Egypte werd als zoon van de zonnegod Ra geëerd. De Farao kon met Ra communiceren. Verzet tegen zijn wil was ongehoord en kansloos.
• Israël ttv het Oude Testament: koningen, profeten, priesters lieten zich (naar eigen zeggen) door God leiden. Dat profeten als Nathan, Elia en anderen kritiek hadden op koningen als David en Achab, maakt het niet minder theocratisch.
• het Geneve van Calvijn kende wel een stedelijke overheid, maar het stadsbestuur stond onder grote invloed van Calvijn. Er waren zware straffen voor gokken, dansen, vloeken, overspel. De ketter Servet eindigde op de brandstapel (1553)
• In 1534 namen radicale anabaptisten of wederdopers de macht over in Münster. Wie zich niet liet dopen, moest de stad verlaten. Geld en privebezit werden - geïnspireerd op Hnd 2: 42vv afgeschaft. Op overtreding van de tien geboden stond de doodstraf. De leider, Jan Beukelszoon van Leiden, trouwde met 17 vrouwen.

Godsdienstoorlogen
De wens van koningen en leiders om hun volk te verenigen in één godsdienst leidde in de 16-de en 17-de eeuw in Europa tot vele felle godsdienstoorlogen¹ waarbij tientallen miljoenen mensen omkwamen. In 1648 kwam aan de 30-jarige en de 80-jarige oorlog een einde en bereikte men overeenstemming tav de drie grote godsdienstige tradities. Het Katholicisme, Luteranisme en Calvinisme werden alle drie erkend. De politieke macht van de paus in Rome was gebroken evenals van de katholieke keizer in Wenen (de Habsburgers).

Wat is beter?
De genoemde voorbeelden maken duidelijk dat een theocratisch bestuur geen garantie is voor een goed, menselijk, rechvaardig onderling samenleven, in vrede met andere volken. Het tegendeel is het geval: de onverdraagzaamheid is vaak groot en vanwege het beroep op God, zijn woord, zijn wet is er geen ruimte om te relativeren. Het gaat immers om heilige zaken en die gaan boven alles, die gaan gepaard met grote offers en bloedvergieten. De voorbeelden maken ook duidelijk dat machtige mensen het altijd moeilijk vinden om goed met hun macht om te gaan. En als die macht hun zgn door God is verleend, wanen ze zich boven alle kritiek verheven. We begrijpen dan ook maar al te goed, dat de Bijbel het betreurt wanneer het volk Israël ook een koning wil, net als de omringende volken (1 Sam 8). Het alternatief, het volk geleid door God dwz door de profeet Samuël, had tot dan toe goed uitgepakt. Maar eigenlijk is dat ook een vorm van theocratie geweest, die weliswaar goed uitpakte omdat Samuël geschikt voor zijn taak was. Later echter zouden er valse profeten opstaan en de koning adviseren.
In een democratie kan ook van alles fout gaan, maar de regering kan zich niet op iets goddelijks verhevens beroepen en zich ontaantastbaar voor kritiek maken. Ze heeft de wil van het volk te doen en moet zich keer op keer verantwoorden. Een democratie is te verkiezen boven een theocratie.

Christelijke politiek
Chrstelijke partijen in Nederland zien dat nu ook in. Ze staan geen van alle een theocratie voor. Ook de SGP niet (meer): 'Met nadruk stelt de SGP dat de overheid mensen niet mag dwingen tot een (christelijk) geloof of tot een (seculiere) levensovertuiging, omdat geloof en dwang elkaar uitsluiten.' 
Helaas hebben de protestantse kerken hun Geloofsbelijdenis op dit punt niet aangepast. In art 36 van de NGB valt te lezen  'Haar taak is niet alleen om zorg te dragen voor de openbare orde en daarover te waken.
Ook om de kerkdiensten in stand te houden, en afgoderij, onjuiste godsdiensten en het rijk van de Antichrist weg te nemen en te vernietigen. De overheid moet de groei van het koninkrijk van Jezus Christus bevorderen
en het evangelie overal ongehinderd laten verkondigen. Zodat iedereen God eert en dient, op de wijze zoals Hij dat in de Bijbel heeft bevolen.' 

De andere christelijke partijen dragen geen theocratisch ideaal uit, maar een politiek gebaseerd op bijbelse waarden en normen opgevat als waardevolle uitgangspunten, niet als wetten.
De politiek hoort dienstbaar aan de samenleving te zijn.

• De CU wil dat binnen een democratisch bestel. Er is geen ruimte voor rechtstreekse invloed van religieuze leiders op de wetgevende macht. Er moet vrijheid van godsdienst zijn.²
• Het CDA wil geen theocratie, maar democratie. Het christelijke zit in de waarden waar de partij zich door laat leiden:  solidariteit, rechtvaardigheid en rentmeesterschap.³

De CU lijkt over het algemeen wat socialer, radicaler dan het CDA.
In landen waar geen christelijke partijnen zijn, zoals bv de USA, stemmen christenen op de grote partijen: Democraten en Republikeinen.  In ons land, met vele (27) partijen die aan de tweede Kamerverkiezingen van 2025 meededen, stemmen christenen op zowel links als rechtse partijen. Uit de verdeeldheid valt op te maken dat het niet goed mogelijk is christenen te verenigen voor een bepaald politiek beleid.

Islamisme
Onder Islamieten zijn er die islam en democratie combinren.  Anderen vatten de Islam als een religie op die ook over de politiek gaat. Hun streven is een vorm van theocratie op basis van de sharia. Voorbeelden zijn

• de Moslim broederschap dit naar eigen zeggen zonder geweld wil bereiken
• het salafitische jihadisme gebruikt terreur om haar doel te bereiken.

Zionisme?
Het zionisme is in oorspong een vooral seculiere beweging. Het streeft niet naar een theocratie, maar naar een veilig land voor het Joodse volk. Het zionisme is eerder etno-nationalistisch te noemen. Er zijn uiteraard ultra orthodoxe Joodse groeperingen die een meer theocratisch bestuur wensen: meer invloed van de Rabbijnen op bestuur en wetgeving. Tot nu toe beperkt die zich tot zaken mbt huwelijk en echtscheiding. Israël is een democratie met een volksvertegenwoordiging (de Knesseth). 

-----
¹  al waren er ook andere dan religieuze motieven in het spel zoals opvolgingskwesties, geld en dan konden protestanten en katholieken gezamenlijk optrekken)
² de CU is in 2000 ontstaan uit de fusie GPV en RPF
³ het CDA is voortgekomken uit de fusie van ARP, CHU en KVP (1980)