Meditaties

De zevende zaligspreking¹
(zie ook algemene inleiding op zaligsprekingen)

1: Lectio - wat staat er wel en niet?

2: Meditatio – overwegingen
Bij ons is vrede het tegenovergestelde van oorlog. Het Hebr woord voor vrede - sjaloom - betekent echter veel meer dan de afwezigheid van oorlog, geweld en bloedvergieten. Het betekent de aanwezigheid van vrede en veiligheid, maar ook van gezondheid, goede oogsten, nageslacht. Het is vooral materiëel, concreet; niet een gevoel maar een situatie. Zoals ook het tegenovergestelde concreet is: honger, gebrek, onrecht, oorlog. Een voorwaarde voor vrede is dat mensen de afspraken van het verbond nakomen, dus rechtvaardig zijn. Gerechtigheid en vrede kunnen niet zonder elkaar. Ze zijn op elkaar gesteld als twee geliefden: ze kussen elkaar (Ps 85: 11). Bij verbondsbreuk (ongerechtigheid oftewel zonde) gaat de vrede, het welzijn van mens en volk verloren. Profeten zeggen dat vrede het grote geschenk zal zijn van God aan zijn volk (Jes 57: 19; Mi 5: 4), een vrede die blijvend is (Jes 9: 6) en die door een vredevorst gebracht wordt (Jes 9: 5)

In het Grieks van het NT is vrede eirènè². Dat woord betekent in Griekenland net als bij ons de afwezigheid van oorlog: de periode van rust tussen twee oorlogen in³. Als de schrijvers van het NT dat woord gebruiken, moeten we het om te beginnen opvatten als vrede in de ruime zin van sjaloom. Vanuit het OT betekent werken aan vrede, vredestichter zijn: het delen van water, brood, kleding, onderdak enz. Dat blijft in het NT ook zo.
Maar er is ook iets nieuws tov het OT, nl dat de beloofde vredevorst gekomen is die de sjaloom/eirènè heeft gebracht. God heeft door Jezus 'alles met zich willen verzoenen, alles op aarde en alles in de hemel, door vrede te brengen met zijn bloed aan het kruis' schrijft Paulus  (Kol 1: 20 - NBV21). Er is vrede met God (Rom 5: 1).
Waar tref je die vrede aan in deze wereld? Onder de volgelingen van Christus (als het goed is). Zij nemen die vrede met God aan, en maken die concreet door in liefde te leven met elkaar (vergeving) en samen zich in te zetten om het kwade te overwinnen door het goede. Dat is de goede strijd. 

Dit nieuwe (dat de messiaanse vrede gekomen is) moeten we mee-beluisteren als we het woordje vrede tegenkomen in een begroeting (Joh 20: 19v + 26b), in de aanhef van een brief (bv Rom 1: 7), bij een afscheid of wegzending (Mc 5: 34 ga heen in vrede) en bij een wens (Luc 10: 5 voor dit huis).  Vrede is een (het) geschenk van Jezus (Joh 14: 27), een vrucht van de Geest (Gal 5: 22v), een gave van God (Filp 4: 6v)


Voor wie
Het woord vredestichters komt alleen hier voor in de Bijbel. Dat is natuurlijk geen beroep, al heb je tegenwoordig heb je diplomaten en vredesonderhandelaars; het gaat om mensen die hun onderlinge ruzies bijleggen, hun geschillen beslechten, materiële nood lenigen (sjaloom). Maar ook bemiddelaars die helpen om verziekte verhoudingen weer te herstellen. Of die zich inzetten voor het materiële welzijn van mensen, want dat hoort ook bij sjaloom. Kortom: mensen die in vrede willen leven en daar hun best voor doen. '...het streven waartoe de Geest aanzet leidt tot leven en vrede' schrijft Paulus (Rom 8: 6b).
Volgelingen van Christus kunnen onmogelijk ruziezoekers zijn, onruststokers, oorlogszuchtigen. Als ze dat toch zijn, worden ze beheerst door het aardse en streven ze aardse zaken na (Rom 8: 6a). Jak zegt dat een andere geest hen drijft: de  gezindheid van het vlees, een aardse, ongeestelijke, demonische wijsheid (Jak 3: 14 - 15).
Christenen zijn geroepen tot vrede onder elkaar (Rom 14: 19; 2 Kor 13: 11) en met alle mensen (Rom 12: 18) door zich voor vrede, gerechtigheid en goede verhoudingen in te zetten. Jakobus schrijft: `De wijsheid van boven daarentegen is vóór alles zuiver, en verder vredelievend, mild en meegaand; ze is vol ontferming en brengt niets dan goede vruchten voort, ze is onpartijdig en oprecht. Waar in vrede wordt gezaaid, brengt gerechtigheid haar vruchten voort voor hen die vrede stichten.  (Jak 3: 17v NBV21)

Een merkwaardige belofte
De vredestichters zullen van de mensen geen Nobelprijs voor de vrede krijgen. Ze zullen kinderen van God genoemd worden. De passieve vorm met worden betekent, dat het niet mensen zijn die hen zo noemen, maar God zelf. Hij zal ooit tot de vredestichers zeggen: jullie mijn kinderen.
Het ligt dan voor de hand dat Hij tot hun tegenpolen - de ruziezoekers, oorlogszuchtigen, de egoïsten die van hun welvaart niet wilden delen - het omgekeerde zal zeggen: jullie niet mijn kinderen, maak dat je weg komt. (vgl Mat 25: 41; Jak 2: 13)

Jezus
In de kerstnacht zingen de engelen van vrede op aarde omdat de vredevorst geboren is. Jezus bewerkt een verandering: met zijn liefde breekt hij ikzuchtige mensen open. Ze gaan leven voor God en voor elkaar. Het hoogtepunt van zijn liefde is als hij zichzelf geeft om te sterven aan het kruis. Wie wordt door dat grote offer niet voor God ingenomen, gewonnen voor zijn liefde? Zelfs de oude tegenstelling Joden - niet Joden wordt erdoor opgeheven⁴: de twee zijn een gemaakt (Ef 2: 14 - 18)  Zo is Jezus de vredestichter bij uitstek.
Toch zegt hij een enkele keer dat hij niet gekomen is om vrede te brengen, maar het zwaard. (Mat 10: 34 // Luc 12: 51). Daarmee is niet bedoeld dat hij een ruziemaker, vechtersbaas of een opstandeling is. Juist een vredestichter kan voorwerp van onenigheid worden, nl als een deel van de mensen hem afwijst, en een ander deel hem juist gelooft. Zo komt aan het licht wat er in ieder mens leeft: of hij egocentrisch is, of dat er liefde woont in zijn hart. Dat is de scheiding, de verdeeldheid die er onbedoeld komt, nl als mensen Jezus niet willen.
Aan dat geweld van mensen is hijzelf bezweken, zonder er met het zwaard op los te slaan en zonder zijn liefde terug te nemen! Die gaat nog steeds naar ieder mens uit: 'Vader, vergeef het hun, ze weten niet wat ze doen' bad Jezus stervend aan het kruis. (Luc 23: 4)

Wanneer
* Toen
Onder de volgelingen van Jezus zijn er die hun ruzies hebben bijgelegd of die zich er voor hebben ingezet, dat het tussen twee mensen weer goed komt, of die voor het materiële welzijn (sjaloom) van mensen hebben gezorgd. Jezus prijst hen gelukkig.

* Pasen
Door Jezus uit het rijk van de dood op te wekken, geeft God aan dat Hij het in alle opzichten met Jezus eens is. Hij bevestigt hem en zegt Ja op zijn gelijkenissen, wetsuitleg, vergeving, gebeden. Op zijn genezingen en andere wonderdaden en ook op het offer van zijn leven. Zo is het God die door Jezus vrede, vergeving, verzoening aanbiedt aan ieder mens die van Hem vervreemd is.

* Ooit
Ooit op Gods tijd zal de messiaanse vrede waar Jesaja en Micha van droomden de hele aarde, alle mensen vervullen.

* Vandaag en morgen
De messiaanse vrede begint bij ieder mens persoonlijk, nl wanneer hij onder de indruk van Gods liefde in Jezus zijn 'oude ik' opgeeft en zich met hart en ziel overgeeft aan de Geest van Christus. Voortaan is hij een mens van geloof, hoop en liefde. Een vrouw die voor vrede en goede verhoudingen gaat. Een man die probeert het kwade te overwinnen door het goede. Allen betrokken bij het grote gevecht van God om van deze wereld het Koninkrijk der hemelen te maken.
Of ze daarin zullen slagen? Nee, dat is teveel gevraagd. Er is geen opgaande lijn van toenemende beschaving. Eerder het tegendeel.
De Bijbelse boodschap is dan ook dat Gods nieuwe wereld een nieuwe zal zijn. Een herschepping.
Toch is de inzet voor deze, onze oude wereld belangrijk. Telkens als daar iets van vrede tot stand komt, houdt het de hoop en het verlangen levend dat het ooit helemaal goed komt. En inspireert het om daar je best voor te doen.
 

3: Oratio – een gebed

Here Jezus
U opende mij de ogen
voor het geweld in mijn leven.
En toch wilt U met mij te maken hebben.

Hoe misplaatst
de ergernis en boosheid
in mijn woorden,
het verzet in mijn gedrag,
de opstandigheid in mijn gedachten.
Ik wil er van af
Laat het met u begraven zijn.

Wil dan met uw liefde
mijn hart  verwarmen,
mijn ziel verwarmen,
mijn verstand vervullen,
met een vrede
die alle verstand te boven gaat.

Bewoon mij met uw heilige Geest
Beziel mijn doen en laten,
mijn spreken en zwijgen.
Maak uit mij een nieuwe mens:
een die het kwade overwint
door het goede.
Een mens van vrede
zoals U zelf.


4: Contemplatio – verstillen

(Er is boosheid in mij die ontspringt aan de vragen en waaroms, en die op hun beurt komen voort uit het beeld van God als Opperwezen. Van dat beeld moest ik daarom afscheid nemen, maar dat ben je niet zomaar kwijt).

Wat kan ik doen om de vrede van God te ontvangen en vast te houden?
Mijn piekeren en tobben niet zomaar voortzetten in mijn gebed. Beter: mijn bidden beginnen met bedenken wie ik zoek in mijn gebed: niet het Opperwezen maar de God van Jezus is. En dan me te binnen brengen wie ik in zijn ogen zou kunnen zijn. Dan laat het vragen mij los en vind ik rust en vrede.

-----
¹ μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ θεοῦ κληθήσονται. (NA28)
² Vinden we terug in de voornaam Irene.
³ Dat is niet niks, maar toch te weinig
⁴ Voor de betekenissen van 'opheffen' > de filosofie van Hegel.