Meditaties

De vierde zaligspreking¹
(zie ook algemene inleiding op zaligsprekingen)

1: Lectio - wat staat er wel en niet?

2: Meditatio – overwegingen

Voor wie?
Als je hongert naar brood en dorst naar water, ben je er slecht aan toe. En naarmate die situatie duurt, groeit je honger en dorst. Dat moet niet te lang duren want dat overleef je niet. Zo kun je ook enorm verlangen naar de gerechtigheid. Onder de volgelingen van Jezus zijn er, die dat intense verlangen hebben. Ze lijden eronder dat er geen gerechtigheid is. Maar welke gerechtigheid is er dan niet?²

Gerechtigheid
(A) Het kan niet gaan om de wetten en regels die de Romeinse bezetter heeft opgelegd. De bijbehorende gerechtigheid is er immers wel: straf voor wie zich niet aan de regels houdt. Ius talionis (recht op vergelding). Men verlangt juist naar het verdwijnen van deze gerechtigheid. Om plaats te maken voor wat?
(A^*) Men hoopt op Gods gerechtigheid, dwz men verlangt ernaar dat God zal doen waartoe Hij zich in zijn verbond met Israël verplicht heeft: het volk vrijheid geven, maw ziet uit naar de komst van het Koninkrijk der hemelen.

(B) Het kan niet gaan om de wetten van God (Torah). Die waren er immers, Mozes had ze bekend gemaakt. Het ging er wel om, die op de goede manier te interpreteren door rechtvaardig te leven. Over dat doen van de wet liepen de meningen behoorlijk uiteen. Er waren milde en strenge uitleggers-leraren³. Daarnaast was er de lekenbeweging van de Farizeeën die de Torah goed wilden uitleggen en toepassen.⁴
(B*) Vanwege al deze discussies en onenigheid over Gods wil, verlangde men naar iemand die de Torah volmaakt begreep, overtuigend zou uitleggen en oprecht zou doen. (Amos 8: 11) De profeten hadden van zo iemand gesproken: de Messias, die de gerechtigheid voorbeeldig voorleeft en vervult: Rechtvaardig in denken, voelen, willen, in spreken en zwijgen, in doen en laten.

(C) Natuurlijk was men ook ontevreden over het eigen gedrag. Wie een beetje serieus is, weet van zichzelf dat hij op allerlei manieren niet leeft naar Gods wil en bedoelingen. Door overtredingen. Door nalatigheid. Een mens lijdt onder dit besef van falen en fouten, van schuld en zonde. En verlangt ernaar daarvan bevrijdt te worden.
(C*) Jesaja had gezegd dat de Messias, ondanks zijn rechtvaardige leven, moeiten, lijden en de dood zou ondergaan. En dat het onverdiende lijden van deze onschuldige zou opwegen tegen de zonden van het volk: Gods vergevende gerechtigheid⁵. (Jes 52: 13 - 53: 12)

Jezus ziet hier zijn weg voorgetekend. Hij zal zich geven om alle (A, B en C) gerechtigheid te vervullen. Daarom wil hij gedoopt worden door Johannes, ondanks diens bezwaar. De Doper vond dat Jezus de doop (teken van berouw, ommekeer en vergeving van zonden) niet nodig heeft. Daarin heeft hij inderdaad gelijk, maar toch blijft Jezus erbij, dat hij gedoopt wil worden. Hij wil helemaal solidair zijn met de zondaars. Hij doet wat hij voor zichzelf niet nodig heeft, waartoe hij niet verplicht is. Meer dan het gewone. Een blijk van liefde. Dat is al de gerechtigheid vervullen.(Mat 3: 13 - 15)

De belofte
Jezus spreekt dus zijn volgelingen zalig omdat ze hartstochtelijk verlangen naar Gods gerechtigheid (de komst van het Koninkrijk), de Messias (die het Koninkrijk brengt) en de verzoening door zijn lijden.
Waarom feliciteert hij hen? Omdat zij verzadigd zullen worden. Als vaker in de zaligsprekingen ook nu weer het groots mogelijke contrast: honger en dorst hebben <> verzadigd zijn. Het gebruikte Griekse woord chortasthèsontai betekent letterlijk: je buik vol eten, gevoed worden met zoveel als je maar op kunt. Het overvloedige blijkt tijdens Jezus' leven ihb bij de wonderbare spijziging (Mat 14: 13 - 21) : duizenden mensen krijgen te eten van vijf broden en twee vissen. Er zijn zelfs twaalf manden over, symbool voor de twaalf stammen van Israël. En een tweede keer (Mat 15: 32 - 39) zijn er zeven manden over, symbool voor de gojiem (de andere volken): De boodschap is duidelijk: iedereen is welkom bij Jezus en zijn God.

Jezus
Als Jezus rondgaat onder de mensen, vermoeden ze dat hij de Messias is die de Torah vervult (A*). Om hem heen laat zich Gods nieuwe wereld (B*) zien in genezingswonderen, de wonderbare spijziging, radicale wetsuitleg en liefdevolle vergeving. Daarom waren ze hem gevolgd. Jezus belichaamt de gerechtigheid waar zijn volgelingen zo naar hongeren en dorsten.
Jezus' dood aan het kruis is het regelrechte gevolg van zijn volgehouden keus om de Torah, Gods wil, Gods gerechtigheid koste wat kost te doen. Voor zo’n leven toegewijd aan God, met een en al liefde voor de mensen, is in deze wereld geen plaats. Zo sterft hij als de lijdende rechtvaardige, de knecht des Heren. Voor buitenstaanders is hij een mislukking. Maar wie hem volgen weten wel beter: zijn dood komt ons ten goede (C*)

Wanneer gaat dat gebeuren?
Als Jezus mensen geneest, te eten geeft, van het Koninkrijk spreekt, vergeving toezegt, dan gaat deze belofte al enigszins in vervulling. 
Wanneer hij zijn volgelingen op de Paasmorgen als de Opgestane en Levende Heer verschijnt weten ze het zeker: de zonden vergeven, de schuld gedelgd, de schande bedekt, de band met God hersteld.
Vroeg of laat (op Gods tijd) zal de belofte volledig uitkomen. De machten van zonde en dood kunnen de komst van het Koninkrijk van God niet verhinderen. 

Om die dingen kunnen wij hier en nu opgelucht ademhalen. Maar zijn wij - levend tussen Jezus toen en ooit zijn wederkomst - verzadigd? Is onze honger en dorst naar gerechtigheid gestild? Nog lang niet. In deze wereld blijft nog veel te wensen over. Wie zou er zich thuis voelen? Wie laat zijn verlangen uitdoven door drukte, afleiding, verdoving enz? (Jes 55: 1v)
Jezus’ volgelingen zien in kleine dingen (een ruzie bijgelegd, eenzamheid doorbroken, een brood gedeeld, een mens die zich bekeert) even zo vaak een teken dat het anders kan. Dat Gods nieuwe wereld nog steeds de bestemming is van deze aarde, van de mensen. Dat Jezus leeft. Daar worden we blij van. En daar blijven we ons best voor doen. 


3: Oratio – een gebed

Verborgene
Hoe honger ik naar Uw gerechtigheid,
naar de komst van uw Rijk
waar ieder die tekort komt wordt opgericht.

Hoe dorst ik naar de dag
dat heel de aarde 
vol is van uw heerlijkheid.

Niemand meer in de greep van het kwaad,
maar alle mensen als nieuw,
vol van uw heilige Geest,
om uw wil te doen, royaal en van harte.

Zoals ooit hij: Jezus, de Messias
overvloedig bewees hij ons 
uw gerechtigheid, uw liefde.
zijn leven had hij voor ons over.

U stelde mij gerust,
vervulde mijn honger en mijn dorst.

En gevoed en gesterkt
verlang ik eens te meer naar uw gerechtigheid,
de komst van uw Koninkrijk,
en daaraan bij te dragen.


4: Contemplatio – verstillen
De gedachte dringt zich aan mij op, dat teveel van mijn tijd en energie verloren gaat aan dingen die er niet toe doen.


-----
¹ μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται. (NA28)
² Vanwege de gerechtigheid is er niet alleen sprake van hongeren en dorsten, maar zelfs van vervolgd worden vanwege de gerechtigheid  (> de achtste zaligspreking)
³ Paulus was bij Gamaliël, een kleinzoon van de milde Hillel in de leer geweest. Er was ook een strengere richting olv rabbi Sjammai. (Hnd 22: 3; 5: 33 - 40)
⁴ Die staan bij ons niet zo goed bekend (schijnheilig, wettisch) maar dat is een eenzijdig, vooringenomen beeld.
⁵ Hij sterft als de lijdende rechtvaardige. Zijn dood heeft een meerwaarde. Die komt ten goede aan zondaars. Dat is de lijn die Paulus zou uitwerken.