Meditaties

De vierde zaligspreking¹
(zie ook algemene inleiding op zaligsprekingen)

1: Lectio - wat staat er wel en niet?

2: Meditatio – overwegingen
Als je hongert naar brood en dorst naar water, ben je er slecht aan toe. Die situatie moet niet te lang duren, want dat overleef je niet. Zo kun je ook enorm verlangen naar de gerechtigheid. Onder de volgelingen van Jezus zijn er, die dat verlangen hebben. Ze ervaren dus dat er geen gerechtigheid is. Maar welke gerechtigheid is er dan niet?²

Gerechtigheid
(A) Het kan niet gaan om de wetten en regels die de Romeinse bezetter heeft opgelegd. De bijbehorende gerechtigheid is er immmers wel: straf voor wie zich niet aan de regels houdt. Ius talionis (recht op vergelding). Men verlangt juist naar het verdwijnen van deze gerechtigheid. Om plaats te maken voor wat?
(A^*) Men hoopt op Gods gerechtigheid, dwz men verlangde ernaar dat God zal doen waartoe Hij zich in zijn verbond met Israël verplicht heeft: het volk vrijheid geven, de komst van het Koninkrijk der hemelen.

(B) Het kan niet gaan om de wetten van God (Torah). Die waren er immers en het ging er om die op de goede manier te interpreteren door rechtvaardig te leven. Over dat doen van de wet liepen de meningen behoorlijk uiteen. Er waren milde en strenge uitleggers-leraren³. Daarnaast was er de lekenbeweging van de Farizeeën die de Tora goed wilden uitleggen en toepassen.⁴
(B*) Vanwege al deze discussies en onenigheid over Gods wil verlangde men naar iemand die de Torah volmaakt begreep, zou uitleggen, spreken en die oprecht zou doen. (Amos 8: 11) De profeten hadden van zo iemand gesproken: de Messias. Rechtvaardig
in denken, voelen, willen, in spreken en zwijgen, in doen en laten.
(B**) Jesaja had zelfs gezegd dat deze rechtvaardige moeiten en lijden zou ondervinden. En dat de dood van deze onschuldige zou opwegen tegen de zonden van het volk: Gods vergevende gerechtigheid⁵. Jezus ziet hier zijn weg voorgetekend. Hij zal zich geven om alle gerechtigheid te vervullen. Daarom wil hij gedoopt worden door Johannes, ondanks diens tegenspraak. Jezus heeft de doop ter vergeving van zonden niet nodig, maar wil helemaal solidair zijn met de zondaars. Hij doet wat hij voor zichzelf niet nodig is, waartoe hij niet verplicht is. Dat is de gerechtigheid vervullen.(Mat 3: 13 - 15)

Jezus spreekt dus zijn volgelingen zalig omdat ze hartstochtelijk verlangen naar Gods gerechtigheid (de komst van het Koninkrijk) en de Messias (die het Koninkrijk brengt). Waarom feliciteert hij hen? Omdat zij verzadigd zullen worden (Gr chortasthèsontai = gevoed worden met zoveel als je opkunt). NB het contrast honger en dorst hebben <> verzadigd zijn.

Wanneer gaat dat gebeuren?

• Op het einde der tijden zal deze belofte uitkomen.
• Als Jezus rondgaat onder de mensen, vermoeden ze dat hij de Messias is die de Torah vervult (A*). Om hem heen laat zich Gods nieuwe wereld (B*) zien in helende wonderen, radicale wetsuitleg en liefdevolle vergeving. Daarom waren ze hem gevolgd. Jezus belichaamt de gerechtigheid waar zijn volgelingen zo naar hongeren en dorsten.
• Zijn dood aan het kruis is het regelrechte gevolg van zijn volgehouden keus om de Torah, Gods wil, Gods gerechtigheid koste wat kost te doen. Voor zo’n leven toegewijd aan God, met een en al liefde voor de mensen, is in deze wereld geen plaats. Zo sterft hij als de lijdende rechtvaardige, de knecht des Heren. Voor buitenstaanders is hij een mislukking. Maar wie hem volgen weten wel beter: zijn dood komt ons ten goede. Wanneer hij hun op de Paasmorgen als de Opgestane en Levende Heer verschijnt weten ze het zeker.
• En anno nu, tussen Jezus toen en ooit zijn wederkomst, zijn wij verzadigd? Is onze honger en dorst naar gerechtigheid gestild? Nog lang niet. Dat is iets voor Gods nieuwe wereld. Daar zien we naar uit. In deze wereld blijft nog veel te wensen over. Wie zou er zich thuis voelen? Wie laat zijn verlangen uitdoven door drukte, afleiding, verdoving enz? (Jes 55: 1v) Jezus’ volgelingen zien in kleine dingen (een ruzie bijgelegd, eenzamheid doorbroken, vreugde en verdriet gedeeld, een naaste geholpen) even zo vaak een teken dat het anders kan. Dat Gods nieuwe wereld nog steeds de bestemming is van deze aarde, van de mensen. Dat Jezus leeft. Daar worden we blij van. En daar doen we ons best voor.

3: Oratio – een gebed

4: Contemplatio – verstillen

-----
¹ μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται. (NA28)
² Vanwege de gerechtigheid is er niet alleen sprake van hongeren en dorsten, maar zelfs van vervolgd worden vanwege de gerechtigheid  (> de achtste zaligspreking)
³ Paulus was bij de milde Hillel in de leer geweest. Er was ook een strengere richting olv rabbi Sjammai.
⁴ Die staan bij ons niet zo goed bekend (schijnheilig, wettisch) maar dat is een eenzijdig, vooringenomen beeld.
⁵ Hij sterft als de lijdende rechtvaardige. Zijn dood heeft een meerwaarde. Die komt ten goede van zondaars. Dat is de lijn die Paulus zou uitwerken.