Meditaties

1: Lectio - wat staat er wel en niet?
 

NBG51	NBV21	WV12
Zalig de zachtmoedigen,	Gelukkig de zachtmoedigen	Gelukkig die zachtmoedig zijn,
want zij zullen de aarde beërven.	want zij zullen de aarde bezitten.	want zij zullen het land erven.

2: Meditatio – overwegingen

Voor wie?
De bijbelvertalers geven het Griekse woordje praus weer met zachtmoedig (SVV, NBV21), ootmoedig (NBG51) en deemoedig (Leidse Vertaling). Het kan ook vriendelijk, mild betekenen.
Het gaat om een karaktertrek (zachtmoedigheid - Gr prautès), om een houding, een manier van leven. Het tegenovergestelde is hard, agressief, wreed, heerszuchtig.

In het NT is zachtmoedigheid een hoog aangeschreven christelijke deugd, een van de vruchten van de geest, (1 Kor 4:21; 2 Kor 10:1; Gal 5:22v; Gal 6:1; Ef 4:2; Kol 3:12; 2 Tim 2:24v; Tit 3:2; Jak 1:21; 3:13; 1 Pe 3:3v en 3: 15v)
De genoemde tekst Gal 6: 1 maakt duidelijk dat zachtmoedigheid gepaard kan gaan met iemand corrigeren. Zachtmoedigheid is dan ook niet hetzelfde als alles maar door de vingers zien.

De vraag komt op, waarom voor de ootmoedigen de belofte is, dat zij het land Israël (ook mogelijk: de hele aarde) zullen beërven (ook mogelijk: als een bezit gegeven zal worden)
Een verklaring zou kunnen zijn dat het Hebr ‘enawah (klein, bescheiden, ootmoedigheid) verwant is met ‘anaw (arm, gering, ellendig). Helaas klinkt dit verband van mentaal gering, klein of bescheiden zijn (ootmoed) en materiëel gering zijn (armoede) in de vertaalwoorden ootmoed, deemoed, zachtmoedig niet door. Maar oorspronkelijk is die verbinding er wel: de materiële armoede (geen bezit van akkerland) en de daarmee gegeven lage sociale positie, maken dat iemand zijn plaats weet: hij moet zich bescheiden opstellen en veel dulden. Van wie? Van de hoogmoedigen, de trotsen, de boosdoenrs die zich het land hebben toegeëgend, immers de brutalen hebben de halve wereld. Zal de ootmoedige ooit recht geschieden, en aan zijn lage positie een einde komen, dan moet hij een stuk land krijgen. Dat is wat Jezus hem belooft: niet de hemel, maar de aarde. Of beter: de hemel op aarde: Gods nieuwe wereld. Een groter contrast is niet mogelijk: geen land  <> de hele aarde; niets <> alles

Aan ootmoedigheid zitten dus twee kanten

• een materiële: landloosheid of een andere vorm van armoede en narigheid + hopen dat God op zijn tijd jou in je lage positie recht verschaft.²
  De psalmen roepen de landloze armen en geringen op om geduld te hebben, om niet jaloers of boos te zijn, maar uitkomst te verwachten van de HERE. (Ps 9: 19; 10: 17; 22: 27; 34: 3; 37: 11; 69: 33v; 76: 10; 147: 6; 149: 4) Vooral Ps 37: 8 - 11 is veelzeggend in dit verband omdat hier - net als in de zaligspreking - de arme en ellendige genoemd wordt in combinatie met land:
  
       8 Sta af van toorn en laat de grimmigheid varen,
       wees niet afgunstig - dat sticht louter kwaad.
       9 Want boosdoeners worden uitgeroeid,
       maar wie de HERE verwachten, zij zullen het land beërven:
       10 Immers nog een wijle, en de goddeloze is niet meer;
       als gij let op zijn plaats, dan is hij niet meer;
       11 maar de ootmoedigen beërven het land
       en verlustigen zich in grote vrede. (NBG51)
   
• een mentale: bescheiden zijn, onprettige dingen verdragen, geduld opbrengen + vertrouwen dat God op zijn tijd jou in je lage positie recht verschaft
  Een geestelijke betekenis heeft anaw of enawah in Ps 25: 9: de ootmoedige is de mens die weet heeft van zijn zonde en zich door God en zijn wet laat corrigeren. Mozes heet een zeer zachtmoedig mens (Num 12: 3). In Spreuken is ootmoedigheid (Hebr enawah) een zeer belangrijke deugd, vergelijkbaar met de vreze des Heren (Spr 15: 33 en 22: 4) voorwaarde voor rijkdom, eer en leven (Spr 18: 12 en 22: 4). Micha roept op recht en gerechtigheid na te streven en ootmoedig te wandelen met de Here (Mi 6: 8)

De belofte
Zullen de zachtmoedigen de aarde krijgen? Het lijkt er in de dagelijkse werkelijkheid meer op dat de niet-zachtmoedigen zich de aarde toe eigenen: de brutaalste, de stoerste leerlingen op school, de hardste schreeuwers op het werk. In de politiek degenen zich van grove taal, beledigingen en leugens bedienen (Trump), met geweld hun rijk vergroten (Poetin), met nederzettingenpolitiek anderen verdrijven (Netanjahu). Dat wist Job 24: 4 al.

Jezus
Het OT weet dat de HERE het voor de zachtmoedigen zal opnemen om hun recht te verschaffen. Hij zal aan hun ellendige armoede een eind maken door hun het land / de aarde te geven. Maar wanneer Jezus deze dingen belooft, is het niet om dat in naam van God met geweld dit te realiseren. Opstanden zijn er al zo vaak geweest, maar voor de geringen des lands veranderde er doorgaans weinig of niets.³  Jezus pakt het anders aan.⁴ Hij is zachtmoedig. Mat 11: 29v)  Als een zachtmoedige Messias trekt hij straks Jeruzalem binnen op een ezel, niet te paard. (Mat 21: 5) Zo sluit hij aan bij een oude profetie (Zach 9: 9) en doet die in vervulling gaan. Hij gaat in de weg van de zachtmoedigheid, van dulden, verdragen, lijden, offer en dood. Zo brengt hij Gods nieuwe wereld tot stand, waarin de ootmoedigen het land, de wereld beërven.

Wanneer?
De eerste die de aarde beërft, is Jezus zelf. God wekt hem op als eersteling uit het rijk van de dood en geeft hem de hoogste plaats: aan zijn rechterhand om als koning te regeren over de aarde

Op het eind der tijden is hij het die als Zoon des Mensen en Koning beoordeelt wie er welkom zijn in Gods nieuwe wereld. Dat zijn

• de geringsten (Gr elachistos, synoniem praus) van mijn broeders (Mat 25: 40) 
• en ook degene die hen hebben gevoed, gelaafd, gehuisvest, gekleed, bezocht, verpleegd (Mat 25: 35vv) die als schapen aan zijn rechterhand staan.
  tot hen zegt de koning….neemt het Koninkrijk in bezit dat voor u bereid is van de grondlegging der wereld af. (Mat 25: 34)

De geringen des lands / de zachtmoedigen zullen ooit de aarde beërven, zo zeker als Jezus is opgestaan.

Ondertussen is het haast te mooi om waar te zijn, dat de ootmoedigen een stuk land krijgen. In het Zuid Afrika van na de apartheid, is er nog maar weinig terecht gekomen van een herverdeling van landbouwgronden. Maar we kunnen de ootmoedigen ruimer nemen dan alleen de landloze armen. Er is meer nood, nog andere problematiek, bv 

• mensen slecht ter been die met de trein reizen en geen vrije zitplaats kunnen vinden. De zitplaats-arme kan weinig anders dan zijn lot geduldig dragen en staan in het gangpad. 
• mensen slechtziend, die de weg niet kunnen vinden. De zicht-arme kan weinig meer dan zijn toestand accepteren en tastend zijn weg zoeken.

Maar soms maken deze en andere deemoedige mensen mee, dat iemand zijn zitplaats aanbiedt, dat iemand helpt bij het oversteken enz.Dan gaat deze derde zaligsprekingen toch al op een bescheiden manier (voor een enkel mens, voor enige tijd) in vervulling.

Het evangelie verandert mensen. Wie het geloven ontvangen een nieuwe Geest, die oa zachtmoedigheid wekt. Volgelingen van Jezus willen zachtmoedig leven:

• Niet met gelijke munt terug betalen, maar dulden, verdragen, vergeven.
• Niet alleen maar druk met carrière, huis, gezin en vakantie, maar ook tijd hebben voor de mensen om je heen die misschien ziek, eenzaam of hulpbehoevend zijn.
• Dingen aan de toekomst, aan God overlaten.

Als wij zachtmoedig leven, zullen we soms ervaren dat het moeite kost en zelfs lijden met zich meebrengt. Maar een andere keer zullen we tot onze blijdschap meemaken dat het leven ervan opknapt en wij met anderen genieten van ons plekje onder de zon."Het spreekwoord zegt: ‘Een brutaal mens heeft de halve wereld.’ Jezus zegt: ‘Je erft de héle wereld, als je de moed kunt opbrengen mild en goedhartig te zijn."⁵


3: Oratio – een gebed

Zachtmoedig leven is heel wat anders
dan onopvallend leven
zonder je ergens over uit te spreken
of mee te bemoeien

Zachtmoedig leven is
je eigen nood proberen te accepteren
het overlaten aan God
of er een oplossing komt.

Zachtmoedig leven is
wat Jezus deed:
vertrouwen op God
en de mensen om je heen
bemoedigen, helpen, vergeven.

Zachtmoedig leven is 
de moeite die dat kost opbrengen,
de ongemakken verdragen,
het lijden niet uit de weg gaan.

Zachtmoedig leven is
op de goede toon
de leuzen van onze tijd tegenspreken.
Het is getuigen van de hoop die in je is
dat het anders kan:
in Jezus' spoor.


4: Contemplatio – verstillen

Ik realiseer me dat zachtmoedigheid betekent: de dingen verdragen om ze over te laten aan God. Heb ik wel het vertrouwen, dat het dan vroeg of laat goed komt?
Het belang van geduld en de goede toon zoeken, spreekt me aan. Ik moet ontspannen met de dingen bezig zijn. Met ongeduld, drift en boosheid bereik ik niets.

-----
¹ μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσιν τὴν γῆν. (NA28)
²  In de uitdrukking ootmoedigen of ellendigen des lands ('anweh (ha)arets - Jes 11: 4, Zef 2: 3, Job 24: 4) gaat het niet om de zachtmoedige, vriendelijke mensen van Israël, maar om de letterlijk armen en geringen.
³ De succesvolle opstand van de Makkabeeën (167 -164) tegen de Seleucidische overheersing (Syrië) was begonnen vanwege toenemende invloed van buitenlandse cultuur op Joodse leven en religie (hellenisme). Maar als de Maccabeeën de overwinning behalen, leveren zij de nieuwe (Hasmonese) koningen, die het al gauw om de macht, een groter koninkrijk, luxe paleizen ging en de hellenisering van de cultuur niet stopten, maar juist stimuleerden. Bovendien waren ze behalve koning ook hogepriester. Om deze dingen ontstonden er de Farizeese en Esseense beweging.
⁴ Joh 18: 36 heeft deze uitspraak van Jezus: Mijn rijk is niet van deze wereld. En in Joh 14: 23 lezen we dat zijn vrede niet komt zoals de wereld die geeft .
⁵ met dank aan www.debijbel.nl