Meditaties

De tweede zaligspreking¹
(zie ook algemene inleiding op zaligsprekingen)

 

1: Lectio - wat staat er wel en niet?

NBG51	NBV21	WV12
Zalig die treuren	Gelukkig de treurenden	Gelukkig wie verdriet hebben
want zij zullen vertroost worden.	want zij zullen getroost worden.	want zij zullen getroost worden.

2: Meditatio – overwegingen

Wie?
Jezus spreekt de discipelen en de mensen die gekomen zijn toe. Onder zijn volgelingen zijn ook mensen die treuren. Het Griekse woord (pentheoo) betekent klagen, treuren, verdrietig zijn, rouw bedrijven², het tegenovergestelde van blij zijn. Treuren doe je niet zozeer over zonden, ziekte of armoede (dat ook), maar vooral over datgene wat daarmee verloren is gegaan: de band met 'God', gezondheid, een zorgeloos bestaan. Je betreurt dat het leven niet is zoals het zou moeten zijn.³ Je bent verdrietig om alles wat door de boze, door de macht van het kwaad is vernield, leed veroorzaakt en van 'God' vervreemdt. De mensen die Jezus gevolgd waren en hem hoorden, zullen gedacht hebben aan:

• de bezetting van het land door de Romeinse legers
• het sociale onrecht van armen aan hun lot overgelaten
• het verkrampte, uiterlijke geloof (wetticisme, schijnheiligheid)

Wie daarover treurt, die zal vertroost worden. Dat herinnert net als bij de eerste zaligspreking aan Jes 61: 2.

De vertroosting is voor wie treuren - daarop valt de klemtoon - niet voor de mensen die nergens mee zitten. Zij hebben immers geen vertroosting nodig cq ze hebben die al (de wee-spreuken Luc 6: 24 - 26).Zo roept Jezus zijn hoorders op om in hem te geloven.

De belofte
Vertroost worden is warmte en geborgenheid bieden en nieuwe hoop, perspectief geven. Maar in deze zaligspreking is de belofte meer dan gevoelens van nabijheid en mooie woorden over ooit later. Hoe belangrijk dat ook kan zijn bij teleurstelling, eenzaamheid, verdriet en rouw, hier gaat het om meer. Om vertroosting in de zin van weer blij worden omdat de problemen zijn opgelost: onderdrukking, sociaal onrecht, schijnheiligheid. Omdat er vrijheid ipv oorlog is, rechtvaardigheid ipv armoede, honger en gebrek, een levend geloof ipv uiterlijk gedoe. De wereld, de mensen die eindelijk zijn zoals het God bij het begin van alles voor ogen stond. Die nieuwe wereld zal er komen.

Jezus
Wie gaat die troost brengen? Dat is volgens de profeten God zelf: Jes 12: 1; 49: 13; 51: 3, 51: 12; 52: 9; Jes 57: 18) Paulus noemt Hem de God der vertroosting (2 Kor 1: 3).
Volgens Jes gaat dat in de toekomst gebeuren. Wanneer Jezus dit woord aanhaalt, bedoelt hij, dat die toekomst gekomen is. Jezus geeft aan dat hij het is door wie God de treurenden vertroost. Hij is bij uitstek degene die treurt, die verdrietig en aangeslagen is om zoveel dat mensen kapot maakt. Bij het graf van Lazarus weent hij (Joh 11: 35). Heel zijn leven is hij erop uit mensen op te richten. Om vreugde te brengen, schrijft Paulus:  2 Kor 1: 5). Dat blijkt ook uit het contrast met Mat 9: 14b - 15a.

Wanneer?
Jezus is de beloofde Messias die de macht van de boze breekt door zijn verfrissende wetsuitleg, verrassende gelijkenissen, wonderbaarlijke genezingen en (heel binnenkort) bovenal door zijn liefde die hij heeft volgehouden in afwijzing, lijden, kruis en dood. Zijn liefde is niet uit hem te slaan. Hij doorstaat het geweld en staat op uit de dood. Hij verschijnt als de levende (Pasen). De dood is dood. De macht van de boze gebroken. Hij heeft een nieuw bestaan mogelijk gemaakt: een leven van geloof, hoop en liefde.

Over de eeuwen heen heeft dit mooie nieuws mij en ons bereikt. Laat ik mij veranderen door dit (sleutel)verhaal? Geloof ik echt dat 'God' door Jezus de macht van de boze gebroken heeft? Er is sinds Jezus en Pasen niet een opgaande lijn van toenemende menselijkheid in de geschiedenis te bespeuren. Het leed van destijds is er in allerlei nieuwe vormen nog steeds. We kunnen ons persoonlijke leed daar bij optellen: misverstanden en ruzies, mislukking op school of werk, moeizame relaties, het verlies van een dierbare. Verdriet om de onverdraagzaamheid in ons land. De leegloop van de kerken⁴. Zorgen om de toekomst van de wereld. Vind ik werkelijk troost in het geloof aan Jezus de Messias?  

De vertroosting die het evangelie biedt is niet, dat het nu allemaal goed is, alsof er niets meer te betreuren is. De redenen die treurig stemmen zijn nog steeds aanwezig. Maar als het sleutelverhaal z'n werk heeft gedaan. ben jezelf grondig veranderd. Je kleine ik - dat op zichzelf betrokken was - heeft plaats gemaakt voor een nieuwe bezieling: de Geest van Jezus. Die verbindt je met de Jezus-God en met de mensen om je heen. Je weet waar het op aankomt: dat mensen tot hun recht komen. Je bent blij dat je daaraan kunt bijdragen. Je verheugt je als dat een beetje lukte.
Je bent uiteraard verdrietig en treurt als dat om wat voor reden dan ook niet lukt. Maar je laat je niet uit het veld slaan. Je nieuwe grondhouding van geloof, hoop en liefde geef je niet op. Je neemt je verlies, je lijdt vanwege je geloof. Maar je blijft op Jezus gericht en laat zijn Geest in je wonen. Zo laat zich tegen de verdrukking in iets van het Koninkrijk der Hemelen zien. (2 Kor 4: 8 - 11) 

Zal het uitlopen op ooit alle dingen weer heel en goed en mooi? Op het eind van alles zal de Jezus-God alle tranen uit de ogen wissen (Opb 7: 17; Opb 21: 4). Dat is voor de (verre?) toekomst. Misschien spreekt het je aan als je treurt. Misschien zegt het je nu niet zo veel.
In elk geval kunnen we – als we wat geestkracht over hebben - warm en hartelijk meeleven met hen die treuren, zo ook Paulus (2 Kor 1: 4). En als we treuren om alles wat er kapot gaat – blij zijn met ieder die liefdevol met ons meeleeft.



3: Oratio – een gebed

Met U Heer Jezus
droom ik van
alle dingen nieuw:
mensen echt mens,
de wereld een paradijs

Ik treur om
mensen die geen leven hebben
planten en dieren bedreigd
lucht en water vervuild

U Jezus deelde
ons vergankelijke leven
deze gebroken wereld,
Een spoor van licht liet u na
een weg door de woestijn.

Omringd door de dood
bent U mijn leven
mijn licht
mijn troost

Wees mij nabij
om het kwade te weerstaan
om het goede te doen:
iets van uw droom waar te maken

Bewaar me ervoor
dat mijn treuren
zou uitlopen op een triestheid
die geen licht meer ziet.

Woon met uw liefde in mijn hart
en doe mij zonder wanhoop
voor de vrede leven.
 

4: Contemplatio – verstillen
Als ik tegenover het treurig stemmende leed het evangelie zet en tot mij door laat dringen, komt er rust. De macht van het kwaad is gebroken. Nu moet ik dat ook toepassen en laten gelden voor mijn eigen leven. In goede tijden is dat niet zo moeilijk; de kunst is om het ook in slechte tijden te geloven en vastberaden voor het goede te kiezen.

----

 

² Natuurlijk niet het kinderachtige, egocentrische leed van je zin niet krijgen. 
³ Zij die treuren zou je kunnen opvatten als een omschrijving voor depressieve mensen. Maar dat is een te beperkte invulling van ‘de treurenden’. Daarmee worden veel meer mensen met verdriet bedoeld, incl degenen die zich depressief voelen.
⁴ Paulus maakt zich om een andere reden zorgen om de gemeente in Kor: En u blijft maar trots op uzelf. Zou u niet eerder geschokt en bedroefd moeten zijn? Had u degene die dit doet niet uit uw midden moeten verwijderen? (1 Kor 5: 2 - NBV21) en later nog steeds om de misstanden in de gemeente... en ik opnieuw verdriet zal hebben om al die broeders en zusters die zijn blijven zondigen en zich niet hebben afgekeerd van hun zedeloosheid, ontucht en losbandigheid. (2 Kor 12: 21 - NBV21)