Meditaties

De tweede zaligspreking

1: Lectio - wat staat er wel en niet?

2: Meditatio – overwegingen
Jezus spreekt de discipelen en de mensen die gekomen zijn toe. Onder zijn volgelingen zijn ook mensen die treuren. Het Griekse woord (pentheoo) betekent klagen, treuren, verdrietig zijn, rouw bedrijven¹. Het tegenover gestelde is blij zijn. Treuren doe je over iets moois dat verloren is gegaan. Dus niet over zonden. Die moet je haten en er afstand van nemen. Maar alles wat niet is zoals het zou moeten zijn, dat betreur je². Alles wat door de boze, door de macht van het kwaad is vernield. De mensen die toen Jezus hoorden, zullen gedacht hebben aan:

• de bezetting van het land door de Romeinse legers
• het sociale onrecht van armen aan hun lot overgelaten
• het verkrampte, uiterlijke geloof (wetticisme, schijnheiligheid)
• de vervreemding van God

Wie daarover treurt, zal vertroost worden. Dat is net als bij de eerste zaligspreking een stukje uit Jes 61: 2. Wie gaat die troost brengen? Dat is volgens de profeten God zelf: Jes 12: 1; 49: 13; 51: 3, 51: 12; 52: 9) Volgens Jes gaat dat in de toekomst gebeuren. Als Jezus dat woord aanhaalt, bedoelt hij, dat die tijd gekomen is. De profetie van Jesaja gaat in vervulling. Jezus geeft aan dat hij het is door wie God de treurenden vertroost.  Dat blijkt ook uit Mat 9: 14b - 15a.

Zo roept hij zijn hoorders vanaf de berg op om in hem te geloven. Hij is de beloofde Messias die de macht van de boze breken zal door zijn verfrissende wetsuitleg, verrassende gelijkenissen, machtige genezingen, uiteindelijk kruis en opstanding. Die herstelt wat vernield is. Die de wereld maakt zoals die bedoeld is. Die de mensen terecht brengt in Gods nieuwe wereld, het Koninkrijk der hemelen.


Over de eeuwen heen heeft zijn roep ons bereikt. Hecht ik geloof aan deze woorden? Geloof ik werkelijk dat God door Jezus de macht van de boze gebroken heeft? Er is sinds Jezus en Pasen geen opgaande lijn van toenemende menselijkheid in de geschiedenis te bespeuren. Het leed van destijds is er nog steeds. We kunnen ons persoonlijke leed daar bij optellen: misverstanden en ruzies, mislukking op school of werk, moeizame relaties, het verlies van een dierbare. Verdriet om de onverdraagzaamheid in ons land. De leegloop van de kerken³. Zorgen om de toekomst van de wereld.  Er lijkt wel geen einde aan te komen.
Vind ik werkelijk troost in het geloof aan Jezus de Messias?
Kan ik een ander wel troosten met het geloof van Gods nieuwe wereld?


Troosten ligt gevoelig. Als mensen elkaar op zoeken bij verdriet, praten ze soms over alles behalve het ene dat zo’n pijn doet. Maar troosten is niet afleiden. Het is ook niet de ander vertellen dat het wel meevalt of vast goed komt. Troosten is al helemaal niet zeggen dat God er een bedoeling mee heeft, een straf, een beproeving, zoals de vrienden van Job dat deden. Deze vormen van troost maken het verdriet alleen maar erger. Degene die treurt voelt zich niet begrepen, afgewezen, gecorrigeerd. Alleen.

In de Bijbel roept Paulus op om te treuren met wie verdriet hebben (Rom 12: 15), dwz meeleven. Dat doe je vanuit je hart. Je laat merken dat jij de ander met zijn verdriet aanvoelt. Dat hoeft niet met veel woorden. Als Jezus bij Maria en Martha komt omdat hun broer en zijn vriend Lazarus gestorven is, zegt hij maar weinig, hij huilt (Joh 11: 35). Daar begint troosten mee: de ander nabij komen in zijn verdriet, en daarin delen.

Maar op deze basis kan, als het moment er naar is, ook iets gezegd worden dat uitzicht biedt: dat het zo niet hoeft te blijven. Dat een ruzie bijgelegd kan worden. Dat er nog veel is om voor te leven. Dat geloof, hoop en liefde mogelijk zijn. Dat je Christus kunt volgen. Dat zijn Geest je helpen zal met de weg die voor je ligt. Voor wie daarop ingaan en geloven, wordt de zaligspreking op hetzelfde moment bewaarheid. Wie treurt vindt iets van vertroosting, wie klaagt een begin van weer blijdschap. God troost door Jezus, door het evangelie, door de Geest (ook wel Trooster genoemd

Het is nog maar klein, een aarzelend begin, voorzichtig laat zich iets van Gods nieuwe wereld zien. Zal het uitlopen op alle dingen weer heel en goed en mooi? Op het eind van alles zal God alle tranen uit de ogen wissen (Opb 7: 17; Opb 21: 4) Gods troost bestaat niet uit mooie woorden, geen antwoorden op vragen, niet een daarom op ons waarom. God doet wat een moeder, een vader doet met een huilend kind: het op de knie nemen, tegen zich aandrukken, lieve dingen zeggen en zacht de traantjes wegvegen. Dan zullen we er nooit meer aan terug denken.

Dat is voor ooit, op Gods tijd. Misschien spreekt het je aan als je treurt. Misschien zegt het nu niet zo veel.
In elk geval kunnen we – als we wat geestkracht over hebben - warm en hartelijk meeleven met hen die treuren.
En als we treuren om alles wat er kapot gaat – ons gesteund voelen door ieder die liefdevol met ons meeleeft.

3: Oratio – een gebed

Met U Heer Jezus
droom ik van
alle dingen nieuw:
mensen echt mens,
de wereld een paradijs

Ik treur
om het goede
dat er zo weinig uit komt
bij mezelf en bij anderen.

Ik treur 
om mensen die geen leven hebben
om planten en dieren bedreigd
om lucht en water vervuild

U Jezus deelde
ons leven, deze wereld.
Een weg door de woestijn,
een spoor van licht
liet u na: 
leven te midden van de dood

U bent mijn troost
Blijf mij nabij
om het kwade te weerstaan
om het goede te doen:
uw droom waar te maken

Geef mij uw liefde in het hart
en doe mij zonder wanhoop
leven voor de vrede.

 

4: Contemplatio – verstillen
Als ik tegenover het treurig stemmende leed het evangelie zet komt er rust. Het is een mooie gedachte dat Jezus heeft laten zien, dat het wel kan: het kwade overwinnen door het goede. De macht van het kwaad is gebroken. Nu moet ik dat ook toepassen en laten gelden voor mijn eigen leven, in voor- en tegenspoed.

----
¹ Natuurlijk niet het kinderachtige leed van je zin niet krijgen.
² Zij die treuren zou je kunnen opvatten als een omschrijving voor depressieve mensen. Maar dat is een te beperkte invulling van ‘de treurenden’. Daarmee worden veel meer mensen met verdriet bedoeld, incl degenen die zich depressief voelen.
³ Paulus maakt zich om andere reden zorgen om de gemeente in Kor: En u blijft maar trots op uzelf. Zou u niet eerder geschokt en bedroefd moeten zijn? Had u degene die dit doet niet uit uw midden moeten verwijderen? (1 Kor 5: 2 - NBV21) en later nog steeds:...de misstanden in de gemeente en ik opnieuw verdriet zal hebben om al die broeders en zusters die zijn blijven zondigen en zich niet hebben afgekeerd van hun zedeloosheid, ontucht en losbandigheid. (2 Kor 12: 21 - NBV21)