Jezus, ware mens en ware God

Voorbeeld
Velen vinden Jezus inspirerend. Zijn zorg voor arme, zieke, blinde, dove, verlamde, verwarde mensen, zijn omzien naar hen op wie werd neergekeken zoals hoeren, tollenaars vinden ze hartverwarmend. Ook  hoe hij door het schijnheilige van Farizeeën en hogeprieters heenprikt, en dat hij geweld afwijst, spreekt hen aan. Als hij iets zegt of doet, laat hij iets zien van hoe het ook kan: Gods nieuwe wereld breekt door hem door in onze wereld. Zo is Jezus voor velen iemand om een voorbeeld aan te nemen. Om te proberen ook zo’n goed en zuiver, vrij en moedig mens te zijn. Om ook de wereld een beetje mooier te maken.

Verlosser
Vanuit de kerk is daar wel eens te zuinig op gereageerd. Dan zei men, dat het natuurlijk heel mooi is wanneer iemand zich aangesproken voelt door Jezus en zijn manier van leven. Maar ook dat het nog niet het ware geloof is. Want dat gaat nog een stap verder. Dat zegt van Jezus dat hij meer is dan een voorbeeld, nl de verlosser, redder, zaligmaker enz. Dat is inderdaad een andere categorie voor Jezus. En dan val je zelf ook in een andere categorie.

Verschil
Aan een inspirerend mens neem je een voorbeeld.
Aan de verlosser, redder vertrouw je je zelf toe.

Bij een inspirerend mens weet je: ik kan het zelf ook (een beetje)
Bij een verlosser weet je: ik kan me zelf niet redden

Inspirerende mensen zijn er meer: Marten Luther King, Moeder Theresa, Nelsom Mandela.
De Verlosser, Redder is maar een enkel mens: Jezus van Nazareth

Toch moeten we voorbeeld en verlosser niet zo tegen elkaar uitspelen. Het is niet of het een of het ander. Bij Jezus ligt het in elkaar: als voorbeeld is hij verlosser en als verlosser is hij voorbeeld. Dat heeft te maken met het bijzondere van Jezus.

Het unieke van Jezus
Wat is het geheim van zijn persoon? Dat is, dat hij niet maar een set regels geeft (zoals ooit Mozes) of oproept om tot die regels terug te keren (zoals de profeten). Het is vanwege de manier waarop hij zelf die regels interpreteert, uitlegt en voorleeft. Het komt bij hem van binnenuit. In hem is de vurige wens om er helemaal te zijn voor de ander en voor God. Hij is vastbesloten om God lief te hebben met al wat in hem is en zijn naaste als zichzelf. Je kunt Jezus met geen mogelijkheid betrappen op ikzucht of zelfbehoud. Een paar keer weliswaar vertellen de evangeliën dat hij zich terugtrekt van de mensen, maar dan is het altijd om op adem te komen, te bidden, inzicht te krijgen in de weg die hij moet gaan.

Te hoog gegrepen?
Wie aan Jezus een voorbeeld nemen en zich in hem verdiepen door de evangeliën te lezen, zullen steeds weer op dit element van toewijding stuiten: hij geeft niets om zichzelf of zijn eigen belangen; het gaat hem alleen maar om de ander / de Ander.
Maar wie deze dingen bij Jezus begint te zien, zal dan bij zichzelf ontdekken: ik ben niet zo toegewijd, bij mij draait het vaker dan mij lief is, om 'ik mij en mijzelf'. Ik ben niet zuiver toegewijd, niet echt een mens van geloof, hoop en liefde. In mij is ook bezorgdheid, wanhoop en ikzucht. Daarom is het zo moeilijk om zijn voorbeeld metterdaad uit te voeren. Ik zit mezelf in de weg. Wie ben ik om aan Jezus een voorbeeld te nemen? Dat is veel te hoog gegrepen! Je houdt het voor gezien, zoals hij ooit door Petrus, Judas, Kajafas, Pilatus en al die anderen werd verraden, in de steek gelaten, afgewezen en weggewerkt aan het kruis.

Als voorbeeld is hij verlosser
Zo drijft Jezus je tot wanhoop wanneer je aan hem een voorbeeld neemt. Maar zo kom je juist uit bij dat andere woord uit: verlosser. Want het goede nieuws is, dat je zo (met je wanhoop) juist hoort bij al die mensen over wie hij zich wilde ontfermen.
Jezus is nl. niet dat veeleisende, hoge voorbeeld, de ideale mens, om jou de maat te nemen en te kijk te zetten als iemand die er maar weinig van terecht brengt. Hij is er om je tekort, je halfslachtige geloof, je lauwe liefde, je hoop-vermengd-met-wanhoop voor lief te nemen. Toen hij zich liet kruisigen, wilde hij laten zien dat niets van dat alles zijn liefde kon doven. Toen God hem opwekte ten derde dage, maakte Hij duidelijk dat zijn liefde echt alles overwint. 

Als verlosser is hij voorbeeld
Voor wie getroffen zijn door het goede nieuws van een liefde die het nooit voor gezien houdt, begint het nu pas goed. Ze moeten nu wel - zo voelen ze dat, ze kunnen niet anders - aan Jezus een voorbeeld nemen. Zij weten zich geliefd door Jezus. Zijn liefde verwarmt, verlicht en verblijdt hun harten. Maw Christus woont in hen en neemt de plek in van hun kleine ik dat op zelfbehoud is gericht. Oftewel zijn Geest inspireert tot een leven waarin het om de ander en de Ander draait. Zij zijn nieuwe mensen geworden die van de andere wang weten, van niet bij brood alleen, van meer dan het gewone, van zeventig maal zeven keer vergeven, van dienen en delen en van al die andere dingen waarin Jezus ons is voorgegaan.

Gelovigen kunnen onmogelijk bij zichzelf zeggen: Jezus heeft me gered, ik hoef niets te doen, ik kan alles bij het oude laten. Wie zo reageert heeft er nog niets van begrepen. Die heeft geen oog voor zijn falen en tekort gekregen. Die is nog niet geschrokken van het egocentrische in zijn hart, van het geweld in zijn woorden en daden. Die misbruikt Jezus voor eigen gemoedsrust en vervormt het evangelie tot comfortgeloof. Dat is zelfs geen klein geloof, maar dood geloof.

Pasen en Pinksteren
Misschien begon het ermee dat je Jezus als voorbeeld interessant vond. Maar later kwam je er - net als de discipelen - achter, dat zijn voorbeeld niet te doen is (Goede Vrijdag). En nog weer later dat die onthutsende ontdekking nodig is om het evangelie van  Jezus en de redding in zijn naam te verstaan (Pasen). Dan sta je op om je voorbeeld opnieuw te volgen. Anders, rijper, wijzer dan de eerste keer. (Pinksteren). Dan is de cirkel rond en begint het weer van voren af aan. Geloven is een voortdurend groeiproces van het navolgen van een voorbeeld, via frustratie om wat je ervan terecht brengt naar weer de liefde van de verlosser ontvangen en weer in de navolging betrokken worden enz.