Mat en het OT

Jezus’ woorden, daden en lotgevallen kunnen op allerlei manieren geduid worden. Bij Mat valt op dat hij Jezus interpreteert vanuit het Oude Testament. Keer op keer citeert hij daaruit, daarnaast vinden we in zijn evangelie vele toespelingen op het OT. Bij een tiental citaten (tabel A) schrijft hij: toen/dat/opdat ‘...werd vervuld het woord van de profeet zeggende...Dit zijn geen woorden die op Jezus zelf terug gaan, hier is de evangelist aan het woord. Mat gebruikt voor vervullen telkens het Griekse werkwoord plèrooo.¹Is er zo’n inleidingsformule met vervullen², dan spreken we van vervullingscitaten. Meer over de 10 vervullingscitaten vind je hier.
Soms wordt Mat 2: 5v hier ook toe gerekend, maar daar ontbreekt het woordje vervullen. Dan is het niet logisch die tot de vervullingscitaten te rekenen, maar tot groep B, waar niet de evangelist, maar de spelers (vrijwel altijd Jezus) aan het woord komen en een andere inleidingsformule gebruiken.

A De echte vervullingscitaten

Mattheüs	Omschrijving	OT	Wie
(1) Mat 1: 22v	Maagdelijke geboorte	Jes 7: 14	NN	Hina (opdat)
(Mat 2: 5)				geen vervullingscitaat want vervullen ontbreekt > B
(2) Mat 2: 15	Vlucht naar Egypte	Hos 11: 1	NN	hina
(3) Mat 2: 17v	Kindermoord Bethlehem	Jer 31: 15	Jeremia	tote (toen)
(4) Mat 2: 23	Jezus moet Nazoreeër genoemd worden	?????	--	hopoos
(5) Mat 4: 14 - 16	Jezus naar Kafarnaüm	Jes 8: 23 – 9: 1	Jesaja	Hina
(6 )Mat 8: 17	Jezus geneest vele zieken	Jes 53: 4	Jesaja	Hopoos (zo)
(7) Mat 12: 17 - 21	Jezus wil niet bekend gemaakt worden (??)	Jes 42: 1- 4 en Jes 11: 10	Jesaja	Hina
(Mat 13: 14v)	Waarom gelijkenissen?	Jes 6: 9v	Jesaja	geen vervullingscitaat want uitgesproken door Jezus > D
(8) Mat 13: 35	In gelijkenissen	Ps 78: 2	NN	Hopoos
(9) Mat 21: 4v	Intocht in Jeruzalem	Zach 9: 9 en Jes 62: 11	NN	Hina
(10) Mat 27: 9v	Dertig zilverstukken	Zach 11: 13	Jeremia (!)	Tote
(Mat 27: 35)	verdelen van Jezus kleren	Ps 22: 18	de profeet	tekstkritisch niet origineel

B Citaten met een andere inleidingsformule

Mat 2: 5v	Schrifgeleerden leggen Herodes uit dat de Messias in Bethlehem geboren wordt	Micha 5: 1+3 en 2 Sam 5: 2 en 1 Kron 11: 2	--	Bijna een vervullingscitaat, maar plèrooo ontbreekt
Mat 3: 3	Over Johannes de Doper	Jes 40: 3	Jesaja	Hij is het over wie de profeet Jesaja gesproken heeft toen hij zei...
Mat 4: 4	Antwoord op eerste verzoeking	Deut 8: 3	--	Er staat geschreven
Mat 4: 6	Tweede verzoeking (de duivel citeert OT)	Ps 91: 11	--	Er staat geschreven
Mat 4: 7	Antwoord op tweede verzoeking	Deut 6: 16	--	Er staat ook geschreven
Mat 4: 10	Antwoord op derde verzoeking	Deut 6: 16 en 10: 20	--	Er staat geschreven
Mat 5: 38	Niet wreken	Ex 21: 24v en Lev 24: 20 en Deut 19: 21	--	Er is / werd gezegd
Mat 5: 43	Niet haten	Lev 19: 18	--	Er is / werd gezegd
Mat 11: 10	Joh is de wegbereider	Ex 23: 20 en Mal 3: 1	--	Hij is het over wie geschreven staat
Mat 15: 4	Jezus haalt vierde gebod aan	Ex 20: 12 en Deut 5: 16	God	God heeft gezegd
Mat 15: 7vv	Lippendienst, geboden van mensen	Jes 29: 13	Jesaja	Jesaja heeft over u geprofeteerd
Mat 19: 4v	Jezus over man en vrouw	Gen 1: 27 en 5: 2 en 2: 24	--	Hebt u niet gelezen?
Mat 21: 13	De tempel moet een huis van gebed zijn	Jes 56: 7 en Jer 7: 11	--	Er staat geschreven
Mat 21: 16	Kinderen prijzen Jezus	Ps 8: 3	--	Hebt gij nooit gelezen?
Mat 21: 42	Verworpen steen wordt hoeksteen	Ps 118: 22v	--	Hebt gij nooit gelezen in de schriften?
Mat 22: 32	Een God van levenden	Ex 3: 6	God	Het woord door God gesproken
Mat 22: 44	Hoe kan David zowel Heer als zoon zijn?	Ps 110: 1	David	David door de Geest zegt
Mat 24: 15	De gruwel der verwoesting	Dan 9: 27	Daniël	Het woord van Daniël de profeet
Mat 26: 31	Iedereen zal Jezus in de steek laten	Zach 13: 7	--	Er staat geschreven

C Citaten en toespelingen
De citaten hierboven bij A en B zijn in de gedrukte uitgave van het Nieuwe Testament (Nestle Aland - 27) gemakkelijk herkenbaar, want cursief afgedrukt. Maar de uitgever drukt nog meer woorden cursief af. Daardoor lijkt het om citaten te gaan, maar zeker is dat niet omdat een inleidingsformule als bij A of B ontbreekt. Het verschil met vage toespelingen op het Oude Testament is niet duidelijk. Die zijn niet typografisch herkenbaar afgedrukt, maar in de kantlijn van het Griekse Nieuwe Testament staan er teksten vermeld. Het voert te ver om die hier op te sommen. We noemen bij wijze van voorbeeld alleen Mat 11: 17, dat aan Pred 3: 4 herinnert.
Hieronder de citaten die de uitgever wel cursief weergeeft:

Mat 7: 23	Ga weg van mij	Ps 6: 9
Mat 9: 13	Geen offers maar barmharigheid	Hos 6: 6
Mat 9: 36	Schapen zonder herder	Num 27: 17 en 2 Kron 18: 16
Mat 10: 35v	Geen vrede maar verdeeldheid	Micha 7: 6
Mat 11: 5	Jezus’ antwoord aan Johannes de Doper	Jes 29: 18 en 35: 5v en 42: 7+18 en 26: 19
Mat 11: 29	Rust vinden voor uw zielen	Jer 6: 16
Mat 12: 40	Geen ander teken dan dat van Jona de profeet	Jona 2: 1
Mat 13: 32	De vogels nestelen in de takken	Dan 4: 9+18 en Ps 104: 12
Mat 13: 42	Geworpen in de vurige oven	Dan 3: 6
Mat 13: 50	Geworpen in de vurige oven	Dan 3: 6
Mat 16: 27	Vergelden naar iemands doen en laten	Ps 62: 13 en Spr 24: 12
Mat 17: 10v	Elia moet eerst komen	Mal 3: 23v
Mat 18: 16	Iemand vermanen	Deut 19: 15
Mat 19: 18v	Jezus haalt 5 ‘horizontale’ geboden aan+grote gebod	Ex 20: 12 – 16 en Deut 5: 16 – 20 en Lev 19: 18
Mat 21: 9	Bevolking roept Hosanna	Ps 118: 25v en Ps 148: 1 en Job 16: 19
Mat 22: 14	Vraag naar het zwagerhuwelijk	Deut 22: 5 en Gen 38: 8
Mat 22: 37+39	Het grote gebod in de wet	Deut 6: 5 en Joz 22: 5 en Lev 19: 18
Mat 23: 39	Jezus niet meer zien totdat hij welkom is	Ps 118: 26
Mat 24: 29	Einde van zon, maan, sterren en hemel	Jes 13: 10 en Jes 34: 4
Mat 24: 30	Komst van de Zoon des Mensen	Dan 7: 13v
Mat 26: 38	Mijn ziel is bedroefd	Ps 42: 6
Mat 26: 64	Komst van de Zoon des Mensen	Dan 7: 13
Mat 27: 43	Laat God hem redden	Ps 22: 9
Mat 27: 46	Mijn God, waarom hebt Gij mij verlaten?	Ps 22: 2

D Overig voorkomen van vervullen (plèrooo) bij Mat

Mat 3: 15	Toch moet je het doen, want zo dienen wij de gerechtigheid geheel en al tot vervulling te brengen.
Mat 5: 17	Ik ben niet gekomen om ze af te schaffen, maar om ze tot vervulling te brengen.
Mat 9: 16	Want dan trekt de opvul-lap de mantel kapot en wordt de scheur nog groter.
Mat 13: 14	...en aan hen wordt de profetie van Jesaja vervuld, die zegt...
Mat 13: 48	Toen het net vol was, trok men het op de oever ...
Mat 14: 20	...en toen ze de stukken brood die over waren ophaalden, hadden ze twaalf manden vol.
Mat 15: 37	...en toen ze de stukken brood die over waren ophaalden, hadden ze zeven manden vol.
Mat 22: 10	En de bruiloftszaal vulde zich met gasten voor de maaltijd.
Mat 23: 32	Maak de maat van jullie voorouders dan maar vol!
Mat 26: 54	Maar hoe zouden dan de Schriften in vervulling gaan, waar staat dat het zo moet gebeuren?
Mat 26: 56	maar dit alles gebeurt omdat de geschriften van de profeten in vervulling moeten gaan.’

-----
¹Mat gebruikt plèrooo ook in de gewone betekenis van vervullen, vol maken, completeren:
²De enige variaties in deze formulering betreffen het eerste woordje (toen, opdat, zo) en het wel of niet noemen van de naam van de profeet.

terug

Bijbelse Verhalen en Thema's

Mat en het OT